Có những chuyến đi mà du khách ở cả tuần trong một khu nghỉ dưỡng lớn bên biển nhưng chưa một lần ghé quán ăn trong xóm. Chỗ ở, bữa ăn và hoạt động đều gói gọn ở một nơi nên rất tiện, nhưng khó thấy được bao nhiêu tiền thực sự ở lại với ngôi làng.
Du lịch công bằng (Fair Travel) là cách đi du lịch bắt nguồn chính từ câu hỏi ấy. Trên thế giới, nó được biết đến rộng rãi hơn với tên gọi du lịch có trách nhiệm (Responsible Tourism).

Du lịch công bằng là gì
Cuốn sách Huimang-eul Yeohaenghara (tạm dịch: Hãy du hành đến hy vọng) của Im Young-sin và Lee Hye-young, góp phần giới thiệu du lịch công bằng ở Hàn Quốc, mô tả đây là kiểu du lịch mà số tiền ta chi trong chuyến đi đến thẳng tay người dân của vùng đất và cộng đồng đó. Nói cách khác, đó là chuyến đi mà du khách và người đón tiếp họ cùng nhau phát triển.
Cái tên này được mượn từ thương mại công bằng (Fair Trade), phong trào đòi trả giá xứng đáng cho người sản xuất. Có thể nói nó mang mong muốn giá một tách cà phê đến được đúng tay người nông dân vào việc du lịch.
Khái niệm du lịch có trách nhiệm được biết đến rộng rãi nhờ Tuyên bố Cape Town công bố tại Nam Phi vào tháng 8 năm 2002. Những người tham dự từ 20 quốc gia đã gặp nhau trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển Bền vững ở Johannesburg và đặt mục tiêu tạo ra những nơi tốt hơn để con người sinh sống và ghé thăm.
Kiểu du lịch này cần thiết vì số tiền du khách chi tiêu ở lại địa phương ít hơn ta tưởng. Atlas Đại dương của Liên Hợp Quốc (UN Atlas of the Oceans) cho biết trong mỗi 100 đô la Mỹ mà một du khách từ nước phát triển chi cho chuyến đi đến nước đang phát triển, trung bình chỉ khoảng 5 đô la ở lại nền kinh tế địa phương, và trong phần lớn tour trọn gói bao trọn khoảng 80% chi tiêu chảy về các hãng hàng không, khách sạn và công ty quốc tế. Hiện tượng tiền chảy ra ngoài như vậy gọi là rò rỉ du lịch.

Khi chọn chỗ ở

Điều đầu tiên bạn có thể thay đổi là nơi ngủ. Chọn homestay hay nhà nghỉ nhỏ do người dân địa phương điều hành thay vì chuỗi khách sạn lớn sẽ giúp tiền phòng có nhiều khả năng quay vòng trong làng hơn.
Một trong những đặc điểm của du lịch có trách nhiệm mà Tuyên bố Cape Town nêu ra cũng là mang lại lợi ích kinh tế lớn hơn cho người dân địa phương và cải thiện điều kiện làm việc. Ngay cả khách sạn chuỗi cũng là lựa chọn ổn nếu tuyển dụng người dân và dùng nông sản địa phương. Ở nơi khan hiếm nước, thói quen nhỏ như không thay khăn mỗi ngày cũng có ích.
Mẹo nhỏ Trước khi đặt phòng, hãy xem ai điều hành chỗ ở và nhân viên có phải người địa phương không.
Khi ăn uống và mua quà lưu niệm

Hãy thử ăn ở quán trong xóm và ngoài chợ thay vì tiệc buffet của khu nghỉ dưỡng. Khi mua món ăn làm từ nguyên liệu địa phương, tiền đến thẳng tay nông dân và tiểu thương, còn du khách được nếm đúng hương vị của vùng đất. Mang theo bình nước và túi đi chợ riêng cũng giúp giảm gánh nặng cho những ngôi làng nhỏ thiếu cơ sở xử lý rác.
Quà lưu niệm cũng vậy, đồ do thợ thủ công địa phương làm tốt hơn hàng nhà máy nhập về hàng loạt. Mặc cả có thể là nét văn hóa thú vị, nhưng tranh cãi lâu chỉ để bớt vài trăm won có thể liên quan đến thu nhập cả ngày của người bán.
Mẹo nhỏ Không mua quà lưu niệm làm từ san hô hay động thực vật có nguy cơ tuyệt chủng.
Khi di chuyển
Với quãng đường ngắn, hãy thử đi bộ, đạp xe hoặc đi xe buýt và tàu hỏa địa phương. Bạn vừa giảm phát thải carbon vừa chi tiền cho phương tiện người dân sử dụng, lại được ngắm một ngày bình thường của vùng đất qua ô cửa xe.
Thay vì vội vã đi qua nhiều thành phố, ở lâu hơn tại một nơi cũng là một cách. Di chuyển ít đi thì chi phí và lượng phát thải cùng giảm, bạn lại hiểu sâu hơn về cửa hàng và con người của một khu phố. Cách đi này được gọi là du lịch chậm.
Mẹo nhỏ Khi đi taxi hay thuê xe, hãy tìm công ty địa phương trước.
Khi chọn trải nghiệm và điểm tham quan
Với những trải nghiệm chạm gần vào động vật như cưỡi voi hay chụp ảnh cùng thú hoang, tốt nhất hãy tìm hiểu trước xem chúng được nuôi như thế nào. Nếu là tour khám phá thiên nhiên, cũng nên xem họ có thuê hướng dẫn viên địa phương và giới hạn số khách mỗi lượt hay không. Hướng dẫn viên địa phương kể về lịch sử và đời sống của làng mà sách không có, và tiền công hướng dẫn trở thành việc làm cho chính vùng đất đó.
Khi đám đông đổ về cùng lúc, đời sống của người dân và thiên nhiên khó trụ nổi. Chỉ cần chọn những nơi ít người biết hoặc mùa thấp điểm thay cho điểm tham quan nổi tiếng vào mùa cao điểm là đã góp sức giữ gìn sức chứa du lịch của nơi đó.
Mẹo nhỏ Hãy cân nhắc kỹ trước khi đặt tour có biểu diễn động vật.
Khi gặp gỡ người dân địa phương

Du lịch công bằng không chỉ là ngắm cảnh mà còn là chuyến đi gặp gỡ con người. Học trước lời chào và lời cảm ơn bằng tiếng địa phương, tìm hiểu cách ăn mặc và phép tắc tôn giáo, thái độ đối xử với nhau sẽ khác đi.
Tham gia homestay hoặc chương trình trải nghiệm văn hóa do chính ngôi làng điều hành cũng là ý hay. Tuyên bố Cape Town xem việc người dân được tham gia vào các quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của họ là một đặc điểm của du lịch có trách nhiệm, và trong những chương trình như vậy người dân tự quyết định cách làm du lịch và cách dùng thu nhập.
Hãy xin phép trước khi chụp ảnh người khác. Bộ quy tắc đạo đức toàn cầu về du lịch do Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) thông qua năm 1999 cũng ghi rằng du lịch cần được tiến hành với sự tôn trọng truyền thống, luật pháp và phong tục của nơi đến.
Điều nên biết
- Du lịch công bằng không đòi hỏi hy sinh hay làm tình nguyện, mà là thay đổi hướng chi tiêu tiền bạc và thời gian.
- Thay vì đổi mọi thứ cùng lúc, chỉ cần bắt đầu từ một việc: chỗ ở, ăn uống hoặc trải nghiệm.
- Ngay cả sản phẩm mang tên du lịch sinh thái hay du lịch tình nguyện cũng cần xem thực sự có gì quay về với người dân.
Nghĩ thêm một lần nữa xem tiền mình chi sẽ đến tay ai, du lịch công bằng chính là xếp câu hỏi ấy vào hành lý.
Bài viết liên quan