“Tôi có hai loại vấn đề: việc gấp và việc quan trọng.” Đó là câu nói mà Dwight D. Eisenhower, tổng thống thứ 34 của Hoa Kỳ, mượn lời một vị hiệu trưởng đại học trong một bài phát biểu năm 1954.
Ông nói thêm rằng việc gấp thường không quan trọng, còn việc quan trọng hiếm khi gấp. Ma trận Eisenhower (Eisenhower Matrix) đưa ý tưởng này vào một bảng 2×2, và còn được gọi là “ma trận gấp – quan trọng”.
Bảng này trở nên phổ biến từ khi Stephen Covey giới thiệu nó với tên gọi “ma trận quản lý thời gian” trong cuốn sách năm 1989 7 thói quen hiệu quả (The 7 Habits of Highly Effective People). Chỉ cần một tờ giấy, nhưng nếu làm theo đúng thứ tự, cách bạn nhìn danh sách việc cần làm sẽ thay đổi khá nhiều.

Cách sử dụng ma trận Eisenhower theo từng bước
Toàn bộ quá trình gồm bốn bước: ghi ra mọi việc cần làm, đặt hai câu hỏi, chia vào bốn ô để xử lý, rồi định kỳ xem lại. Tên các ô mỗi sách gọi hơi khác nhau, nhưng trong tiếng Anh thường được tóm lại là Do (làm), Schedule (lên lịch), Delegate (giao việc) và Delete (loại bỏ).
Bước 1: Ghi ra mọi việc đang có trong đầu

Bước đầu tiên không phải là phân loại mà là lập danh sách. Hãy ghi ra mọi việc lớn nhỏ ngay khi nghĩ đến: công việc, việc nhà, người cần liên lạc, bài vở còn bỏ dở. Nếu chỉ giữ trong đầu, việc vừa nghĩ đến gần nhất hoặc việc “ồn ào” nhất thường có vẻ lớn hơn thực tế.
Thay vì ghi chung chung “viết báo cáo”, hãy chia nhỏ thành những phần có thể làm xong trong một lần như “thu thập tài liệu cho báo cáo” và “viết bản nháp”, bước tiếp theo sẽ dễ hơn nhiều. Dùng giấy hay ứng dụng ghi chú đều được.
Bước 2: Hỏi riêng “Có gấp không?” và “Có quan trọng không?”
Bây giờ hãy đặt hai câu hỏi cho từng mục. Gấp nghĩa là hạn chót đã gần, hoặc nếu không phản hồi ngay thì sẽ phát sinh vấn đề. Quan trọng nghĩa là việc đó gắn với mục tiêu, trách nhiệm của bạn hoặc kết quả có giá trị lâu dài.
Điều cốt lõi là không trộn lẫn hai câu hỏi. Chiếc điện thoại đổ chuông hay thông báo dồn dập có thể gấp nhưng chưa chắc quan trọng, trong khi nhiều việc như chăm sóc sức khỏe hay rèn luyện năng lực lại quan trọng mà chẳng có vẻ gì là gấp.
Ví dụ, hoàn thiện tài liệu thuyết trình cho sáng mai là việc vừa gấp vừa quan trọng. Ôn thi chứng chỉ vào tháng sau là việc quan trọng nhưng chưa gấp. Sắp xếp một ít tài liệu đơn giản theo lời nhờ của đồng nghiệp là việc gấp nhưng chưa chắc phải do chính bạn làm, còn mở mạng xã hội theo thói quen thì chẳng thuộc loại nào.

Bước 3: Chia vào bốn ô và xử lý mỗi ô một cách khác nhau
Kết hợp câu trả lời của hai câu hỏi, mọi việc cần làm sẽ rơi vào một trong bốn ô. Mỗi ô có cách xử lý riêng.
Ô 1: Việc gấp và quan trọng thì làm ngay
Đó là bài tập phải nộp hôm nay, sự cố khẩn cấp của khách hàng hay việc đi khám khi bị ốm. Không thể trì hoãn nên hãy xử lý ngay. Tuy vậy, nếu ô này lúc nào cũng đầy, bạn nên xem lại liệu có phải những việc không được chuẩn bị trước đã trở nên gấp rồi dồn sang đây hay không. Những ngày chỉ sống trong ô 1 kéo dài sẽ khiến bạn nhanh kiệt sức.
Ô 2: Việc quan trọng nhưng không gấp thì lên lịch

Tập thể dục, học tập, vun đắp các mối quan hệ, lập kế hoạch dài hạn đều thuộc ô này. Vì không có hạn chót nên chúng dễ bị đẩy lùi nhất, nhưng đây lại chính là ô mà Covey nhấn mạnh cần đầu tư nhiều nhất. Hãy ghi ngày giờ cụ thể vào lịch để biến “lúc nào đó” thành “7 giờ sáng thứ Năm”. Covey cho rằng nếu đều đặn dành thời gian cho ô này, bạn sẽ chuẩn bị trước được và những “đám cháy” gấp gáp ở ô 1 cũng dần giảm đi.
Ô 3: Việc gấp nhưng không quan trọng thì giao việc
Đó là trả lời hàng loạt email, những cuộc họp không nhất thiết phải có mặt, các việc đặt chỗ đơn giản. Việc gấp với người khác dễ khiến bạn cũng thấy gấp, nên ô này hay bị nhầm thành ô 1. Hãy giao cho người khác hoặc công cụ tự động, hoặc gom lại làm nhanh trong một khung giờ cố định. Nếu không có ai để giao, cách xử lý ô này là giảm thời gian bỏ ra.
Ô 4: Việc không gấp cũng không quan trọng thì loại bỏ
Lướt video không mục đích hay dạo ứng dụng mua sắm theo thói quen đều thuộc ô này. Đôi khi ta tiếc thời gian đã bỏ ra nên không nỡ dừng lại, đó là cái bẫy giống với ngụy biện chi phí chìm. Hãy mạnh dạn gạch chúng khỏi danh sách. Tuy nhiên, thời gian nghỉ ngơi có kế hoạch không phải thứ cần bỏ, mà gần với ô 2 hơn.
Bước 4: Mỗi tuần chia lại các ô một lần
Ma trận không phải bảng vẽ một lần là xong. Việc hôm qua còn ở ô 2 sẽ chuyển sang ô 1 khi hạn chót đến gần, và khi tình hình thay đổi, sẽ có thêm những việc có thể giao cho người khác. Khoảng mỗi tuần một lần, hãy xem lại danh sách và sắp xếp lại các ô.
Vòng lặp lập kế hoạch, thực hiện và xem lại này cũng giống với chu trình PDCA. Cuối tuần, hãy đếm xem mình đã làm được bao nhiêu việc ở ô 2, bạn sẽ thấy ngay thời gian của mình đang đi đâu.
Những điểm hay bị vướng ở từng bước
Phương pháp trông đơn giản, nhưng khi làm thật, người ta thường dừng lại ở vài chỗ.
- Bước 1: Danh sách dài mãi không hết. Giới hạn trong “việc cần làm tuần này” sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
- Bước 2: Việc gì cũng có vẻ quan trọng. Tự hỏi một năm sau kết quả của việc đó có còn ý nghĩa không sẽ giúp phân biệt dễ hơn.
- Bước 3: Tay cứ với tới việc gấp trước. Năm 2018, các nhà nghiên cứu ở Mỹ đã chứng minh bằng thí nghiệm rằng con người có xu hướng chọn việc có hạn chót ngắn thay vì việc có phần thưởng lớn hơn, và gọi đây là “hiệu ứng gấp gáp đơn thuần” (mere urgency effect).
- Bước 4: Quên xem lại. Hãy đặt sẵn 10 phút vào lịch, cùng một ngày và cùng một giờ mỗi tuần.
Việc gấp tự lên tiếng, còn việc quan trọng chỉ lặng lẽ chờ đợi. Ma trận Eisenhower là công cụ giúp tìm ra những việc lặng lẽ ấy và đưa chúng lên lịch.
Bài viết liên quan