Trong bài này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách đọc và khái niệm ký hiệu xếp giá, một loại ký hiệu không thể thiếu trong thư viện. Tôi viết bài này với mong muốn giúp bạn hiểu ký hiệu xếp giá gồm những thành phần nào và nắm được ý nghĩa của những dấu hiệu khó hiểu khi mới nhìn lần đầu.
★ Ký hiệu xếp giá là gì?
Khái niệm và các thành phần của ký hiệu xếp giá
Ký hiệu xếp giá là ký hiệu riêng được dán trên gáy những cuốn sách lưu trữ tại hầu hết các thư viện. Ký hiệu này giúp xác định vị trí của tài liệu hoặc phân biệt tài liệu đó với các tài liệu khác. Vì vậy, có thể xem ký hiệu xếp giá là địa chỉ được gán cho từng cuốn sách.
Nhìn chung, ký hiệu xếp giá gồm ký hiệu lưu trữ riêng, ký hiệu phân loại, ký hiệu sách và ký hiệu phụ trợ. Những thành phần thường thấy trong phòng đọc thường là ký hiệu phân loại, ký hiệu sách và ký hiệu phụ trợ, không bao gồm ký hiệu lưu trữ riêng.
＊ Ký hiệu lưu trữ riêng
Ký hiệu lưu trữ riêng là ký hiệu được đặt ở vị trí trên cùng của ký hiệu xếp giá, chủ yếu dành cho các tài liệu đặc biệt như nhóm từ điển và tài liệu tham khảo gồm từ điển, bản tóm tắt, chỉ mục, hoặc các xuất bản phẩm nhiều kỳ, tài liệu cổ và luận văn, luận án.
Ví dụ thường gặp là nhóm từ điển được gắn ký hiệu lưu trữ riêng 'R'; những tài liệu mang ký hiệu này không được phép cho mượn. Có thể tóm lược các ký hiệu lưu trữ riêng như sau.
Tài liệu tham khảo(từ điển, cẩm nang, bản tóm tắt) - 'R' hoặc '참'
Xuất bản phẩm nhiều kỳ - 'P' hoặc '정'
Luận văn, luận án - 'T' hoặc '학' (tiến sĩ = '박' / thạc sĩ = '석')
Tài liệu cổ - 'O' hoặc '고' (tài liệu quý hiếm dùng 'R' hoặc '귀')
Sách thiếu nhi - 'C' hoặc '아' hoặc '유'
Tài liệu địa phương - 'L' hoặc '향'
1. Ký hiệu phân loại
Giá sách thư viện
Ký hiệu phân loại được dán riêng ở phần dưới cùng của sách
Ký hiệu phân loại được chia theo chủ đề của sách từ 000 đến 999, dựa trên Khung phân loại thập phân Hàn Quốc. Trên thực tế, ký hiệu phân loại là thành phần quan trọng nhất khi tìm sách dựa vào ký hiệu xếp giá, vì vậy nhóm số tương ứng được dán ở phần dưới cùng của gáy sách với cỡ chữ lớn hơn một chút.
Bạn có thể tìm hiểu chi tiết và đọc phần giải thích về bảng phân loại thập phân Hàn Quốc dựa trên Khung phân loại thập phân Hàn Quốc trong tài liệu đính kèm dưới đây.
Đi tới bài viết về bảng phân loại thập phân Hàn Quốc
2. Ký hiệu sách
Bảng thứ 5 của phương pháp lập ký hiệu sách theo thứ tự Hangul của Ri Jae-cheol
Ví dụ về ký hiệu xếp giá của Tam quốc diễn nghĩa trong thư viện
Thực tế, khi đọc ký hiệu xếp giá, thành phần khó hiểu và khó nhận biết nhất là ký hiệu sách. Với ký hiệu phân loại, ít nhất ta còn có thể hiểu sơ bộ rằng sách được phân loại bằng các số quy định theo chủ đề, nhưng những ký hiệu như <김12ㅇ> ở bên dưới chỉ là một chuỗi ký tự khó hiểu nếu không biết nguyên tắc của chúng.
Cấu trúc này được quy định trong phương pháp lập ký hiệu sách theo thứ tự Hangul. Ví dụ, nếu phân tích ký hiệu sách dựa trên cuốn Tam quốc diễn nghĩa thì ta có thể hiểu như sau.
나15세 / 나15소
Ký hiệu sách được lập theo thứ tự ký hiệu tác giả + ký hiệu tác phẩm. 'Ký hiệu tác giả' chỉ người viết sách, còn 'ký hiệu tác phẩm' chỉ nhan đề của sách. Tuy nhiên, vì không thể ghi đầy đủ tất cả trên gáy sách chật hẹp nên chỉ lấy một phần dựa trên chữ đầu tiên để sử dụng.
Trong trường hợp Tam quốc diễn nghĩa được trình bày ở trên, tác giả gốc là La Quán Trung. Vì vậy, người ta viết '나', tức họ của tác giả La Quán Trung, rồi biểu diễn chữ tiếp theo là '관' = '15' bằng ㄱ=1 / ㅘ=5 theo phương pháp lập ký hiệu tác giả. Tham khảo bảng trên sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn. Nghĩa là chữ đầu tiên, tức họ, được giữ nguyên, còn chữ thứ hai được biểu diễn bằng ký hiệu của phụ âm và nguyên âm. Người ta dùng chữ thứ hai để lập ký hiệu vì nếu dùng chữ đầu tiên thì sẽ có quá nhiều người trùng họ.
Ký hiệu tác phẩm ở cuối, theo nguyên tắc, được ghi bằng chữ đầu tiên hoặc phụ âm đầu của nhan đề sách. Với Tam quốc diễn nghĩa, ký hiệu có thể là 'ㅅ' hoặc '삼', nhưng có thể có một số khác biệt tùy theo quy định của từng thư viện. Bởi ngay cả Tam quốc diễn nghĩa được dùng làm ví dụ cũng đã có quá nhiều sách liên quan được viết ra.
3. Ký hiệu phụ trợ
Ký hiệu xếp giá của Tam quốc diễn nghĩa: Truyện Tào Tháo
Ký hiệu phụ trợ đúng như tên gọi, là ký hiệu được sử dụng để hỗ trợ. Đây là ký hiệu cuối cùng, được ghi ở dòng tiếp theo sau ký hiệu sách; những loại được sử dụng tiêu biểu nhất là ký hiệu tập và ký hiệu bản trùng.
Ký hiệu tập cho biết cuốn sách là tập thứ mấy khi bộ sách gồm nhiều tập, và được biểu thị bằng 'v'. Nếu Tam quốc diễn nghĩa gồm 10 tập thì các ký hiệu sẽ từ v.1 đến v.10; nếu muốn tìm tập 8 thì chỉ cần tìm v.8.
Khi cùng một thư viện có nhiều bản giống hệt nhau của một cuốn sách, các bản được mua sau sẽ được thêm 'c' và đánh số tăng dần như c.2, c.3. Nói cách khác, bản trùng là những bản sách giống nhau có trong thư viện đó.
Trên đây, chúng ta đã tìm hiểu về ký hiệu xếp giá được sử dụng trong thư viện. Ký hiệu xếp giá là một khái niệm thiết yếu trong thư viện; nhân viên và người sử dụng dựa vào ký hiệu xếp giá, ký hiệu phân loại và các ký hiệu khác để tìm hoặc sắp xếp sách trong phòng đọc. Tuy nội dung được giới thiệu trong tài liệu này chỉ là những kiến thức cơ bản về ký hiệu xếp giá, tôi nghĩ chúng có thể giúp giải đáp những thắc mắc khi sử dụng thư viện.
