Khi bạn đăng một câu hỏi như “Cái này làm thế nào vậy?” lên một cộng đồng trên mạng, nhiều khi suốt một thời gian dài chẳng ai trả lời. Thế nhưng nếu có ai đó tự tin viết ra một câu trả lời sai bét, chỉ vài phút sau đã có hàng loạt bình luận “Cái đó sai rồi” kèm theo những lời giải thích chính xác. Có một câu châm ngôn trên Internet tóm gọn hiện tượng kỳ lạ này trong một câu, đó chính là ‘Định luật Cunningham (Cunningham’s Law)’.
Nói đơn giản, Định luật Cunningham là quy tắc kinh nghiệm cho rằng ‘cách tốt nhất để có được đáp án đúng trên Internet không phải là đặt câu hỏi, mà là đăng một câu trả lời sai’. Nó phản ánh nhận xét rằng con người hành động nhanh hơn nhiều khi sửa một câu trả lời sai trước mắt so với khi trả lời một câu hỏi chưa có lời đáp.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ lần lượt tìm hiểu Định luật Cunningham ra đời như thế nào, lý do mọi người phản ứng với câu trả lời sai, những tình huống định luật này thể hiện, và cả những điều cần thận trọng khi áp dụng nó.
Định luật Cunningham: Khi câu trả lời sai kéo theo đáp án đúng
Định luật Cunningham bắt nguồn từ đâu?
Định luật này được biết đến rộng rãi không hẳn nhờ người mang tên nó, mà nhờ một đồng nghiệp đã ghi nhớ lời ông nói.
(1) Lập trình viên tạo ra wiki
Tên của định luật xuất phát từ lập trình viên người Mỹ Ward Cunningham. Ông nổi tiếng là người đầu tiên tạo ra wiki, một dạng tài liệu web mà ai cũng có thể chỉnh sửa.
(2) Cái tên do đồng nghiệp đặt
Steven McGeady, người từng làm việc cùng Cunningham tại công ty điện tử Mỹ Tektronix, cho biết ông đã nghe lời khuyên này từ Cunningham vào đầu thập niên 1980. Bối cảnh của câu chuyện khi đó là Usenet, một mạng lưới các diễn đàn thảo luận theo chủ đề, và chính McGeady đã đặt cho nó cái tên Định luật Cunningham.
(3) Thời điểm được ghi thành văn bản
Năm 2010, McGeady giới thiệu định luật này cùng nguồn gốc của nó trong một bình luận để lại trên blog về từ mới của tờ The New York Times (Mỹ), và sau đó nó nhanh chóng lan rộng như một câu nói mô tả Internet nói chung.
Tuy nhiên, chính Cunningham lại nói rằng đây là một câu trích dẫn bị truyền sai, và ông chưa bao giờ khuyên người ta đăng câu trả lời sai thay cho câu hỏi. Ông thậm chí còn mô tả nó là một câu trích dẫn sai tự bác bỏ chính mình khi lan truyền trên Internet.
Ở đây, từ ‘định luật’ không có nghĩa là một nguyên lý đã được chứng minh bằng thực nghiệm như định luật khoa học. Nó gần với một cái tên dí dỏm đặt cho trải nghiệm mà những người theo dõi các cộng đồng trực tuyến lâu năm đều đồng cảm.
Vì sao mọi người phản ứng với câu trả lời sai?
Những người im lặng trước một câu hỏi lại tranh nhau giơ tay trước một câu trả lời sai. Ở đây có nhiều lý do chồng lên nhau.
(1) Sửa thì dễ, viết mới thì khó
Để trả lời một câu hỏi còn trống, bạn phải xây dựng lời giải thích từ đầu, nhưng khi đã có một câu trả lời sai, bạn chỉ cần chỉ ra chỗ sai. Khi có sẵn điểm xuất phát, ngưỡng tham gia giảm đi rất nhiều.
(2) Mong muốn sửa cho đúng
Khi thấy điều sai trong lĩnh vực mình rành, thật khó mà bỏ qua. Bộ truyện tranh 「xkcd」 của họa sĩ truyện tranh người Mỹ Randall Munroe có cảnh một người không thể rời khỏi máy tính đến tận đêm khuya vì có ai đó đang nói sai trên Internet, và hình ảnh này thường được dùng để tượng trưng cho tâm lý ấy.
(3) Cơ hội thể hiện hiểu biết
Bình luận sửa một câu trả lời sai là nơi có thể tự nhiên thể hiện kiến thức của mình. Nhiều người cảm thấy phản bác nổi bật hơn và dễ được công nhận hơn so với trả lời câu hỏi.
Khi ba yếu tố này cùng tác động, một câu trả lời sai sẽ thu hút nhiều người hơn hẳn một câu hỏi. Rốt cuộc, Định luật Cunningham có thể xem là một nhận xét về thái độ của con người đối với thông tin và cách họ tham gia.
Những nơi Định luật Cunningham thể hiện
Định luật này xuất hiện ở nhiều nơi hơn bạn nghĩ.
- Tài liệu wiki (Wiki): McGeady nói rằng Wikipedia, bộ bách khoa toàn thư trực tuyến mà ai cũng có thể chỉnh sửa, là bằng chứng phổ biến nhất của Định luật Cunningham. Khi những câu chưa đầy đủ hoặc sai được đăng lên trước, người khác sẽ sửa chúng và bài viết dần được trau chuốt.
- Diễn đàn hỏi đáp (Q&A Forum): Trên các cộng đồng lập trình viên hay trang hỏi đáp kiến thức, chuyện những câu trả lời chính xác hơn và những lời góp ý nối tiếp bên dưới một câu trả lời đầu tiên sơ sài là rất thường gặp.
- Cuộc họp và bản nháp (Draft): Thay vì hỏi ý kiến trước một màn hình trống, đưa ra một bản nháp thô trước thường khiến đồng nghiệp nêu những điểm cần sửa sôi nổi hơn nhiều.
Điểm chung của ba tình huống là thứ để sửa được đặt ra trước cả đáp án hoàn chỉnh. Con người dễ lên tiếng hơn khi trau chuốt những gì đã có sẵn so với khi lấp đầy một chỗ trống.
Những điều cần thận trọng khi áp dụng
Định luật Cunningham là một nhận xét thú vị, nhưng nếu làm theo y nguyên thì tác dụng phụ cũng lớn.
(1) Thông tin sai có thể lan truyền
Không phải câu trả lời sai nào cũng được sửa. Với những người không thấy bình luận đính chính, chỉ còn lại câu trả lời sai, và thông tin sai có thể cứ thế lan truyền.
(2) Tốn thời gian của người khác
Cố tình đăng câu trả lời sai là mượn thiện chí và thời gian của người khác. Nếu lặp lại, bạn dễ bị coi là đăng bài câu kéo và mất lòng tin.
(3) Phản bác tốn sức hơn nhiều
Sửa một điều sai tốn sức hơn nhiều so với tạo ra nó. Vì vậy, nên xem định luật này không phải là mẹo để cố tình sử dụng, mà là một nhận xét giúp hiểu cách con người phản ứng.
(4) Thay bằng một bản nháp trung thực
Nếu muốn dùng định luật này một cách lành mạnh, thay vì cố tình bịa ra câu trả lời sai, bạn có thể trung thực viết trước những gì mình đã hiểu, chẳng hạn ‘Theo những gì tôi tìm hiểu thì là như thế này, không biết có đúng không?’. Cách này vừa cho người khác thứ để sửa, vừa không lừa dối họ.
Định luật Cunningham cho thấy một cách dí dỏm rằng con người phản ứng với lỗi sai nhanh hơn với câu hỏi. Đồng thời, nó nhắc chúng ta rằng trí tuệ tập thể của Internet lớn lên nhờ mọi người sửa lỗi cho nhau.
Hiểu được tâm lý phản ứng với câu trả lời sai, nhưng vẫn hỏi một cách trung thực và trả lời một cách chính xác, đó là bước đầu tiên của việc chia sẻ kiến thức trực tuyến lành mạnh.
