Trong bài này, chúng tôi muốn biên soạn tài liệu về cách xây dựng bảng câu hỏi khảo sát và những điều cần lưu ý. Thông thường, bảng câu hỏi khảo sát là tập hợp các câu hỏi mà người nghiên cứu sử dụng làm công cụ khảo sát để tìm lời giải cho một vấn đề, trong đó người trả lời tự điền câu trả lời để tạo ra kết quả.
Một ví dụ về khảo sát bằng bảng câu hỏi - Khảo sát mức độ hài lòng
Mục đích sử dụng những bảng câu hỏi khảo sát này có thể được chia thành các nhóm như: tìm hiểu sự thật, thu thập thông tin để xác định trình độ hiểu biết của người trả lời, hỏi về thái độ (khuynh hướng) hoặc ý kiến (quan điểm) của người trả lời, và giúp người trả lời tự nhận thức (đánh giá) cách họ nhìn nhận bản thân.
Khi xây dựng bảng câu hỏi khảo sát, cần hiểu các khái niệm về độ tin cậy và độ giá trị, đồng thời nỗ lực bảo đảm những yếu tố này. Đó là điều cần thiết để kết quả khảo sát trở thành thông tin mà mọi người đều có thể chấp nhận. Tài liệu dưới đây sẽ giúp bạn hiểu các khái niệm về độ tin cậy và độ giá trị.
Hiểu một cách đơn giản về độ tin cậy và độ giá trị
Phân loại cách xây dựng bảng câu hỏi khảo sát
Có những loại câu hỏi khảo sát nào??
Khi sử dụng phương pháp bảng câu hỏi này, có thể đặt nhiều loại câu hỏi khác nhau, chủ yếu gồm câu hỏi mở, câu hỏi đóng, câu hỏi lựa chọn nhị phân, câu hỏi nhiều lựa chọn, câu hỏi xếp hạng và câu hỏi dạng danh sách kiểm. Bây giờ, chúng ta hãy cùng tìm hiểu các loại câu hỏi trong bảng khảo sát!
Các loại câu hỏi khảo sát và cách xây dựng
Lần lượt xem xét từng khái niệm trong hình trên, ta có nội dung như sau.
Câu hỏi mở là câu hỏi tự luận cho phép người trả lời tự do đưa ra câu trả lời. Loại câu hỏi này phù hợp với khảo sát có số lượng người trả lời ít và được sử dụng để nắm bắt nội dung khái quát khi chưa có đủ thông tin ban đầu.
Câu hỏi đóng là hình thức đưa ra một số phương án và buộc người trả lời phải lựa chọn trong số đó. Loại câu hỏi này có thể hữu ích khi đã biết phần nào thông tin về người trả lời và có thể dự đoán ít nhiều về câu trả lời.
Câu hỏi lựa chọn nhị phân, đúng như tên gọi, chỉ đưa ra 2 phương án và yêu cầu chọn một trong hai. Các dạng tiêu biểu gồm có/không, làm/không làm, đồng ý/phản đối. Tuy nhiên, đối với những câu hỏi có thể hơi khó xác định câu trả lời, đôi khi người ta thêm phương án như “không biết” để người trả lời có thêm sự linh hoạt.
Câu hỏi nhiều lựa chọn là hình thức đưa nhiều phương án vào câu hỏi để người trả lời lựa chọn, tương tự câu hỏi đóng. Thông thường, người ta sử dụng khoảng 3–5 phương án; cần hạn chế đưa quá nhiều phương án vì có thể khiến người trả lời bối rối. Điều cần lưu ý ở đây là tránh các phương án tương tự bị trùng lặp, đồng thời xây dựng chúng một cách logic dựa trên một tiêu chí thống nhất.
Câu hỏi xếp hạng là hình thức người nghiên cứu xác định trước một số mục và đưa vào câu hỏi, sau đó yêu cầu người trả lời sắp xếp các mục đó theo mức độ quan trọng. Cách này giúp xác định mức độ quan trọng tương đối giữa các mục, nhưng vì quá nhiều mục sẽ gây bối rối nên số lượng không được vượt quá 10. Tuy nhiên, theo khái niệm thang đo thứ bậc, cách này chỉ cho biết thứ tự chứ không cho biết mức chênh lệch giữa các thứ hạng là bao nhiêu.
Câu hỏi dạng danh sách kiểm có khái niệm tương tự câu hỏi nhiều lựa chọn, nhưng cho phép người trả lời chỉ cần đánh dấu để thuận tiện hơn. Loại câu hỏi này phù hợp khi người nghiên cứu đã nắm được nhiều thông tin ban đầu, và các mục chủ yếu được trình bày bằng từ ngữ ngắn gọn.
Đặc biệt, khi xây dựng bảng khảo sát với câu hỏi nhiều lựa chọn hoặc câu hỏi xếp hạng, cần hiểu khái niệm thang đo. Bạn có thể tham khảo tài liệu riêng đã được chuẩn bị về nội dung này.
Tìm hiểu đơn giản về 4 loại thang đo
※ Những điều cần lưu ý khi xây dựng bảng câu hỏi khảo sát
Cần lưu ý những gì khi xây dựng bảng câu hỏi khảo sát?
Cách sắp xếp và thứ tự câu hỏi
Hãy đặt những câu hỏi mà người trả lời có thể cảm thấy nhạy cảm hoặc các câu hỏi mở ở phần sau. Ngược lại, hãy đặt những câu hỏi dễ trả lời ở phần đầu. Nói cách khác, câu dễ đặt trước, câu khó đặt sau.
Hãy đặt ở phía trước những câu hỏi mà người trả lời cần ghi nhớ thông tin khi trả lời, đồng thời bố trí riêng các câu hỏi kiểm tra độ tin cậy của câu trả lời. Ngoài ra, hãy nhóm các câu hỏi sử dụng cùng một thang đo với nhau, đồng thời tạo sự thay đổi trong cách sắp xếp các dạng câu hỏi để tránh đơn điệu. Việc tạo sự thay đổi này là cần thiết vì nếu bảng câu hỏi quá đơn điệu, người trả lời có thể đoán ra ý đồ của khảo sát, khiến kết quả bị sai lệch.
Từ ngữ và nội dung câu hỏi
Cần xây dựng bảng câu hỏi một cách trung lập, tránh sử dụng những từ ngữ mơ hồ có thể được hiểu theo nhiều nghĩa và tránh các câu hỏi dẫn dắt. Không nên đặt những câu hỏi quá nhạy cảm hoặc mang tính đe dọa khiến người trả lời lúng túng, và không đưa từ hai nội dung trở lên vào cùng một câu hỏi. Mỗi mục hỏi chỉ nên chứa đúng một câu hỏi.
Số lượng câu hỏi
Trước hết, cần ghi nhớ rằng quá nhiều câu hỏi có thể khiến người trả lời mệt mỏi hoặc cảm thấy không muốn tham gia. Ngược lại, nếu có quá ít câu hỏi thì có thể phát sinh sai sót khi kiểm định độ giá trị, vì vậy cần cố gắng xây dựng số lượng câu hỏi phù hợp. Thông thường, số lượng câu hỏi thích hợp được sử dụng trong thăm dò dư luận là 30 câu.
Tuy nhiên, đối với việc thu thập câu trả lời phục vụ hoạt động kinh doanh cá nhân hoặc tiếp thị của doanh nghiệp, đôi khi người ta sử dụng ít câu hỏi hơn, vì việc giúp người tham gia không cảm thấy e ngại để tăng tỷ lệ trả lời cũng rất quan trọng.
Trên đây, chúng ta đã tìm hiểu cách xây dựng bảng câu hỏi khảo sát và những điều cần lưu ý khi cần soạn một bảng câu hỏi. Hiểu các loại câu hỏi khảo sát và khái niệm thang đo có thể trở thành bước đệm để thu được kết quả nghiên cứu đáng tin cậy.
Hy vọng tài liệu này hữu ích cho những người đang học về thống kê, thăm dò dư luận, nghiên cứu tiếp thị, cũng như những người cần thực hiện khảo sát vì các mục đích khác.
