Trong bài này, chúng ta sẽ tìm hiểu khái quát về những yếu tố gây lo âu ở con người như một phần của tâm lý học. Trong tâm lý học, lo âu là cảm xúc tiêu cực và khó chịu nảy sinh do những mối đe dọa hoặc điều đáng lo ngại mà một cá nhân hình dung khi dự đoán tương lai.
Ai cũng trải qua cảm xúc này và chấp nhận nó như một phần của cuộc sống. Chúng ta sẽ tìm hiểu cơ chế làm nảy sinh cảm xúc ấy.
Việc phân loại lo âu bắt nguồn từ lý thuyết phân tâm học của Freud. Để hiểu điều này, trước hết, việc nắm được khái niệm về 3 thành phần của tâm trí và 3 thành phần của nhân cách sẽ rất hữu ích.
1. 3 thành phần của tâm trí và nhân cách
3 thành phần của tâm trí
Trước hết, 3 thành phần của tâm trí có thể được chia thành ý thức, tiền ý thức và vô thức.
Ý thức là toàn bộ những cảm giác và trải nghiệm mà chúng ta có thể cảm nhận được. Đó là những gì chúng ta có thể trực tiếp cảm nhận khi một sự việc xảy ra trong cuộc sống thường ngày, bao gồm mọi cảm giác xuất hiện tại một thời điểm nào đó.
Tiền ý thức đóng vai trò trung gian giữa ý thức và vô thức. Đây là phần ý thức mà cá nhân chưa thể nhận biết ngay, nhưng có thể khơi gợi nếu tập trung và nỗ lực.
Vô thức là phần con người không thể trực tiếp cảm nhận, nhưng có sức mạnh chi phối suy nghĩ và hành vi. Khi miệng nói rằng mình ổn nhưng trong lòng hoàn toàn không ổn, đó là lúc vô thức đang tác động.
3 thành phần của nhân cách
Trong lý thuyết phân tâm học, nhân cách được chia thành ba thành phần chính: cái ấy, cái tôi và cái siêu tôi.
Cái ấy là những ham muốn căn bản nhất của con người, dựa trên cảm giác <khoái lạc>. Có thể xem đây là nhu cầu ở cấp độ 1, sơ đẳng nhất, mang tính bản năng và đem lại cảm giác thỏa mãn.
Cái tôi là thành phần đưa ra phán đoán và kiểm soát hành vi có cân nhắc đến điều kiện thực tế. Nó đóng vai trò trung gian giữa cái ấy và cái siêu tôi, có thể được xem là một góc nhìn khách quan cân nhắc tổng hợp cả bản thân, môi trường và các yếu tố khác.
Cái siêu tôi là thành phần phán xét đúng sai trong hành vi của con người. Nó liên quan đến quan điểm đạo đức; một ví dụ tiêu biểu là việc một người có cảm thấy lương tâm cắn rứt về hành vi của mình hay không.
2. 3 thành phần của lo âu
Lo âu thực tế là gì?
Trong 3 thành phần của lo âu, trước hết là Lo âu thực tế còn được gọi là lo âu “khách quan”. Đây là cảm xúc xuất hiện khi con người nhận biết một mối đe dọa có thật.
Ví dụ, đó là nỗi lo âu thực tế như cảm giác bị đe dọa khi một chiếc xe lao tới với tốc độ cao và ta sợ nó sẽ gây hại cho mình.
Lo âu nhiễu tâm là gì?
Lo âu nhiễu tâm xuất hiện khi một người cảm thấy bị đe dọa bởi những hậu quả tiêu cực có thể xảy ra nếu cái tôi không kiểm soát được cái ấy.
Ví dụ, khi đứng trước món ăn ngon và cảm giác thèm ăn trỗi dậy mạnh mẽ, ta cảm thấy lo lắng rằng mình sẽ tăng cân nếu không kiềm chế được.
Lo âu đạo đức là gì?
Cuối cùng là Lo âu đạo đức phát sinh từ xung đột giữa cái ấy mang tính bản năng nhất và cái siêu tôi thuộc cấp độ cao nhất. Nó bắt nguồn từ tình huống cái tôi, thành phần trung gian, không thể điều hòa tốt mối quan hệ giữa hai thành phần này. Khi hành động theo bản năng (cái ấy) rồi tự cảm thấy lương tâm cắn rứt về mặt đạo đức, lo âu đạo đức sẽ xuất hiện.
Ví dụ, khi không thấy thùng rác xung quanh, ta muốn vứt rác ra đường, nhưng nếu thực hiện hành động đó, ta lại cảm thấy tội lỗi và lo lắng về hành vi sai trái của mình, từ đó làm nảy sinh lo âu đạo đức.
Đến đây, chúng ta đã tìm hiểu về 3 thành phần của tâm trí và nhân cách dựa trên lý thuyết phân tâm học của Freud, cùng với 3 loại lo âu được xây dựng trên cơ sở đó. Mặc dù lo âu được nhìn nhận như một cảm xúc tiêu cực, lo âu ở mức vừa phải cũng có thể bảo vệ cá nhân trước các mối đe dọa và đôi khi đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được mục tiêu.
Tất nhiên, nếu cảm xúc này quá mức và kéo dài, nó có thể ảnh hưởng lớn đến cuộc sống hằng ngày, nên có thể cần được kiểm soát và điều trị phù hợp. Tuy đây là những khái niệm đơn giản, hy vọng chúng sẽ mang lại nhiều điều hữu ích.
