Bản chất tâm lý con người là gì? Do mỗi người có những đặc điểm riêng, con người thể hiện nhiều khía cạnh khác nhau: người có nhu cầu bản năng mạnh mẽ, người mong muốn phát triển bản thân, người lại coi trọng các mối quan hệ giữa người với người.
Maslow là người đã chia những đặc điểm bản chất này của con người thành năm cấp độ và đề xuất lý thuyết thường được gọi là 5 nhu cầu của con người. Tài liệu này giới thiệu thuyết phân cấp nhu cầu của Maslow và tìm hiểu 5 nhu cầu đó là gì.
Trước hết, chúng tôi đã xây dựng một mô hình thể hiện 5 nhu cầu để giúp bạn dễ dàng nắm bắt và hiểu lý thuyết này chỉ qua một cái nhìn.
Mô hình thuyết phân cấp nhu cầu của Maslow
Mô hình thuyết phân cấp nhu cầu của Maslow (Maslow)
Như hình trên, 5 nhu cầu cơ bản của con người do nhà tâm lý học người Mỹ Maslow đề xuất được chia thành: cấp độ 1 là nhu cầu sinh lý, cấp độ 2 là nhu cầu an toàn, cấp độ 3 là nhu cầu thuộc về và tình cảm, cấp độ 4 là nhu cầu được tôn trọng và có danh dự, cấp độ 5 là nhu cầu tự hiện thực hóa. Lý thuyết này giải thích xu hướng các nhu cầu ở cấp thấp được ưu tiên tương đối, và khi chúng được đáp ứng ở một mức độ nhất định, các nhu cầu ở cấp cao sẽ trở nên nổi bật hơn.
Tuy nhiên, các nhu cầu ở cấp cao không nhất thiết chỉ xuất hiện khi các nhu cầu ở cấp thấp đã được đáp ứng hoàn toàn. Nhiều nhu cầu có thể cùng tác động một lúc, và thứ tự ưu tiên của các nhu cầu cũng có những ngoại lệ.
Trong đó, các cấp độ từ 1 đến 4 là nhu cầu thiếu hụt, gây ra những tác động tiêu cực nếu không được đáp ứng; còn cấp độ 5, khác với các cấp độ trước, là nhu cầu liên quan đến sự phát triển không giới hạn của cá nhân.
- Cấp độ 1: Nhu cầu sinh lý
Cấp độ 1: Nhu cầu sinh lý
Ở cấp độ 1, nhu cầu sinh lý là nhu cầu cơ bản nhất của con người. Những nhu cầu như muốn ăn khi đói, muốn đi vệ sinh, muốn ngủ khi buồn ngủ và ham muốn tình dục đều thuộc nhóm này. Đây vừa là những nhu cầu cơ bản nhất, vừa là những nhu cầu mạnh mẽ nhất, gắn liền với sự sống của con người.
Chắc hẳn bất kỳ ai đang đọc bài viết này cũng đã hiểu rõ cảm giác khi những nhu cầu này không được đáp ứng mà không cần giải thích thêm.
- Cấp độ 2: Nhu cầu an toàn và ổn định
Cấp độ 2: Nhu cầu an toàn
Cấp độ 2 bao gồm các nhu cầu về an toàn thể chất và ổn định tâm lý , cùng những nhu cầu tương tự. Đó là nhu cầu bảo vệ cơ thể trước nguy hiểm, giữ gìn sức khỏe, hay mong muốn có được sự ổn định về kinh tế hoặc nghề nghiệp. Có thể xem nhu cầu ở cấp độ 1 và cấp độ 2 là những nhu cầu cơ bản của bất kỳ con người nào, không có ngoại lệ.
Nỗi lo về bệnh tật và áp lực tâm lý khi tài chính eo hẹp là những tình huống điển hình khi nhu cầu ở cấp độ 2 không được đáp ứng. Việc chú trọng sử dụng thực phẩm tốt cho sức khỏe hay ngày càng nhiều người ưa chuộng công việc công chức, một nghề được xã hội xem là ổn định, cũng nhằm đáp ứng những nhu cầu này.
- Cấp độ 3: Nhu cầu thuộc về và tình cảm
Cấp độ 3: Nhu cầu về các mối quan hệ giữa người với người
Từ cấp độ 3 trở đi, nhu cầu có phần khác nhau giữa mỗi người, nhưng về cơ bản ai cũng có, chỉ khác nhau về mức độ. Cấp độ 3 là nhu cầu thiết lập các mối quan hệ với người khác hoặc mong muốn thuộc về một nơi như cơ quan, trường học để trở thành một thành viên của xã hội.
Trong xã hội hiện đại, dù có những trường hợp ngoại lệ, phần lớn mọi người đều có nhu cầu giao tiếp với ai đó. Ở phạm vi rộng là toàn xã hội, còn ở phạm vi nhỏ, dù chỉ trong một gia đình, con người vẫn giao tiếp với người khác.
Đối với nhu cầu ở cấp độ 3, khi không thể giao tiếp với người khác và cảm thấy mình bị cô lập, con người đôi khi sẽ cảm thấy buồn chán, u uất.
- Cấp độ 4: Nhu cầu được tôn trọng và có danh dự
Cấp độ 4: Nhu cầu được tôn trọng và có danh dự
Cấp độ 4 là nhu cầu ở mức khá cao mà ai cũng có, nhưng mức độ khác biệt giữa mỗi người lớn hơn đôi chút. Nhu cầu này là mong muốn được người khác công nhận hoặc đánh giá tốt. Nó liên quan đến những cảm nhận như lòng tự ái hay lòng tự trọng, vốn có thể bị tổn thương sâu sắc khi bị coi thường hoặc bị đánh giá không tốt.
Con người có thể nỗ lực làm một việc nào đó để được đánh giá tốt, đồng thời cũng có mong muốn đạt được mục tiêu. Những nghề nghiệp tiêu biểu có thể kể đến là chính trị gia, thẩm phán, công tố viên và những nghề nhận được sự công nhận của người khác.
- Cấp độ 5: Nhu cầu tự hiện thực hóa
Cấp độ 5: Nhu cầu tự hiện thực hóa
Cuối cùng, nhu cầu tự hiện thực hóa, khác với các cấp độ trước, không phải là nhu cầu gây ra những tác động tiêu cực do thiếu hụt. Đây là nhu cầu tự phát triển và trưởng thành, không ngừng hoàn thiện vì chính bản thân mình. Khi các nhu cầu trước đó được đáp ứng ở một mức độ nhất định, nhu cầu tự hiện thực hóa có thể trở nên nổi bật hơn, nhưng nó không nhất thiết chỉ xuất hiện khi toàn bộ 4 cấp độ trước đã được đáp ứng hoàn toàn.
Cấp độ này cũng được hiểu là nhu cầu khám phá và phát huy tối đa tiềm năng của bản thân. Con người theo đuổi năng lực trong công việc và sự phát triển bản thân không ngừng, đồng thời có mong muốn tự mình đạt được những điều này, xuất phát từ chính mình chứ không phải do người khác. Đây là cấp độ nhu cầu cao nhất và có sức mạnh nội tại.
Trên đây, chúng ta đã tìm hiểu thuyết phân cấp nhu cầu của Maslow, lý thuyết đề xuất 5 nhu cầu cơ bản của con người. Xin kết thúc bài viết với lưu ý rằng nội dung tài liệu này dựa trên lý thuyết của Maslow và có bổ sung suy nghĩ của tác giả, nên một số thông tin có thể có sai lệch.
