Khi thiết kế hoặc làm tài liệu như PPT, chúng ta thường cần sử dụng màu sắc. Lần này, tôi muốn biên soạn và chia sẻ một tài liệu hữu ích để các bạn tham khảo trong những tình huống ấy. Thực ra, ai cũng có thể dễ dàng sử dụng màu sắc, nhưng làm sao để chúng trông đẹp mắt lại là việc rất khó. Bởi nếu dùng quá nhiều hoặc thể hiện quá ít, sản phẩm rất dễ trông sơ sài hoặc đơn điệu.
Vì vậy, muốn sử dụng màu sắc cho có vẻ chuyên nghiệp hơn, chúng ta cần phối màu tốt, và tài liệu này sẽ đề cập đến nội dung đó. Trước khi tìm hiểu đặc điểm của các cách phối màu, việc nắm được đặc điểm và nguyên lý của từng màu sẽ giúp ích hơn cho bạn.
<Tài liệu về tâm lý màu sắc>
Tâm lý và đặc điểm của màu sắc
Trong tài liệu này, tôi chia những cảm giác có thể thể hiện bằng cách phối màu thành 9 nhóm, đồng thời tổng hợp màu nên dùng, màu cần tránh và những lưu ý khi phối màu cho từng nhóm để bạn dễ theo dõi hơn.
※ Clear (sạch sẽ, thuần khiết, tươi mát, đơn giản)
Phối màu tạo cảm giác sạch sẽ
★ Màu nên dùng
- Các màu xanh dương và xanh lá sáng
- Màu trắng (nhấn mạnh sự sạch sẽ)
- Màu xám sáng (dịu dàng)
★ Màu cần tránh
- Cần tránh những màu đục có độ bão hòa thấp.
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Phối màu có độ sáng cao và độ bão hòa trung bình
- Tạo sự tương phản thống nhất và ổn định. Cách phối này thể hiện bầu không khí sạch sẽ, rõ nét; sử dụng hợp lý các màu có độ bão hòa trung bình có thể tạo sắc thái mạnh nhẹ khác nhau. Đặc điểm của cách phối này là không gây khó chịu cho mắt.
※ Tender (ôn hòa, dịu dàng, êm đềm, điềm tĩnh)
Phối màu tạo cảm giác ôn hòa
★ Màu nên dùng
- Nhóm màu Tint (màu nhạt)
- Tông sáng
- Tương phản nhẹ
- Phối màu có độ sáng thấp (điềm tĩnh, ôn hòa)
- Màu xám (dịu dàng, bình tĩnh)
★ Màu cần tránh
- Tránh phối các màu có độ tương phản lớn.
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Phối màu có độ sáng cao và độ bão hòa thấp
- Đây là các màu thuộc nhóm Tint. Chúng tạo cảm giác ôn hòa, dịu dàng, hài hòa và ổn định. Phối một phần bằng màu nguyên bản hoặc màu có độ sáng thấp có thể tạo sắc thái mạnh nhẹ và điểm nhấn.
＊ Phối các màu ít khác biệt về sắc tướng
- Phối các màu thuộc nhóm tương đồng hoặc cùng một nhóm màu. Tổng thể hài hòa và cân bằng. Nếu chênh lệch độ sáng nhỏ, cách phối này mang lại cảm giác dịu dàng, mềm mại, điềm tĩnh và ổn định.
※ Natural (gần gũi với con người, tự nhiên, cảm giác thiên nhiên, thoải mái)
Phối màu tự nhiên
★ Màu nên dùng
- Các màu vàng và xanh lá dịu nhẹ (ví dụ: màu ngà, màu be)
- Phối bằng các tông màu trung bình
- Nhóm màu nâu
★ Màu cần tránh
- Cần tránh những màu nguyên bản có độ tương phản mạnh.
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Phối 3 màu có độ bão hòa thấp
- Ít thu hút sự chú ý, có thể tạo hình ảnh điềm tĩnh và ổn định.
※ Active (năng động, chuyển động, tốc độ, đầy sức sống, táo bạo, mạnh mẽ)
Phối màu năng động
★ Màu nên dùng
- Nhóm màu nóng có độ bão hòa cao
- Xanh dương, tím (năng động)
- Cam (thu hút chú ý, nhấn mạnh)
- Độ bão hòa cao - tương phản màu bổ túc
- Phối trắng và đen (cảm giác căng thẳng)
★ Màu cần tránh
- Cần tránh phối các màu có cùng độ sáng và những màu có độ bão hòa thấp.
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Phối 3 màu có độ bão hòa cao
- Tiêu biểu là đỏ, xanh dương và vàng. Chúng tạo sự tương phản mạnh và thu hút sự chú ý về thị giác. Đây là cách phối các màu nguyên bản, phù hợp khi muốn dẫn hướng ánh nhìn.
＊ Phối các màu bổ túc có chênh lệch độ sáng lớn
- Tạo sự tương phản mạnh, thu hút chú ý và dễ nhận diện. Cách phối này mang lại hình ảnh nhẹ nhàng, rõ ràng; sự tương phản giữa các màu sắc nét tạo cảm giác vui vẻ.
＊ Màu nhấn trong bảng phối màu sáng
- Tạo điểm nhấn có độ sáng thấp trên nền có độ sáng cao hoặc độ bão hòa cao, hoặc thêm điểm nhấn có độ bão hòa cao trên nền sáng đơn điệu sẽ tạo điểm nhấn và thu hút ánh nhìn mạnh mẽ, đồng thời gây cảm giác căng thẳng và hưng phấn về thị giác.
※ Casual (thoải mái, tươi vui, tự do, rõ ràng, cảm giác tốc độ, năng động, vui vẻ)
Phối màu tươi vui
★ Màu nên dùng
- Màu rực rỡ và tươi sáng
- 2~3 màu
- Màu sáng và rõ nét
- Phối với màu trắng (nhẹ nhàng, tươi mới)
★ Màu cần tránh
- Cần tránh những màu tối hoặc đục.
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Màu nhấn thuộc nhóm màu hữu sắc
- Kích thích ánh nhìn thông qua tương phản độ bão hòa và tương phản màu bổ túc. Có khả năng thu hút sự chú ý mạnh và độ hiển thị rõ ràng.
＊ Phối các màu khác biệt lớn về sắc tướng
- Tương tự như trên, cách này sử dụng màu bổ túc và độ tương phản mạnh. Khác biệt càng lớn thì khả năng thu hút sự chú ý và khả năng nhận diện càng cao. Sự tương phản giữa các màu thuần có độ bão hòa cao tạo ấn tượng rõ nét và mạnh mẽ hơn.
＊ Phối màu phân cách bằng nhiều màu
- Phân biệt hình ảnh của các màu hoặc kiểm soát màu sắc. Cách phối này tạo sắc thái mạnh nhẹ và mang lại sức sống cho hình ảnh. Nó cũng có thể khiến hình ảnh đơn giản trở nên phong phú và rực rỡ. Tuy nhiên, cần phối màu thận trọng vì rất dễ tạo cảm giác rối mắt.
＊ Phối màu phân cách bằng màu có độ sáng cao
- Do sự tương phản thị giác mạnh, sử dụng màu trắng hoặc màu phân cách có độ sáng cao sẽ khiến bảng phối màu rõ ràng và nhẹ nhàng hơn. Với bảng phối màu có độ bão hòa thấp, phối thêm màu trắng sẽ nâng độ sáng tổng thể và tạo hiệu ứng mạnh nhẹ cho bảng màu.
＊ Phối các màu bổ túc có chênh lệch độ sáng nhỏ
- Tiêu biểu có thể kể đến đỏ, xanh dương và xanh lá. Chúng mang lại cảm giác đa sắc nhưng không thu hút ánh nhìn. Phối thêm màu trắng sẽ tạo tương phản và điểm nhấn, đồng thời mang lại sự ổn định về thị giác.
＊ Phối màu phân cách bằng một màu
- Phân định rõ ràng ranh giới giữa các màu. Cách phối này khiến hình ảnh trông rõ ràng, ngăn nắp và có thể tạo hiệu quả thu hút sự chú ý về thị giác mạnh nhất.
※ Classic (kinh điển, truyền thống, cổ điển, ổn định, bảo thủ)
Phối màu truyền thống
★ Màu nên dùng
- Nhóm màu nâu, màu vàng, màu xám tối
- Các tông màu tối và có chiều sâu
- Phối màu nâu đậm và tím (nhấn mạnh cảm giác sang trọng, cổ điển)
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Phối màu phân cách bằng màu có độ sáng thấp
- Hạ độ sáng và độ bão hòa của tổng thể hình ảnh để tạo bầu không khí ổn định và điềm tĩnh. Khi phối thêm màu có độ sáng thấp vào bảng màu có độ bão hòa cao, hình ảnh rực rỡ có thể được dung hòa, tạo sự tương phản hài hòa. Trong bảng phối các màu bổ túc có độ sáng cao, dùng màu đen hoặc xám đậm sẽ làm sự tương phản rõ ràng hơn và tạo ấn tượng mạnh hơn.
※ Elegant (tinh tế, thanh lịch, dịu dàng nữ tính, huyền bí)
Phối màu thanh lịch
★ Màu nên dùng
- Các màu xám dịu, hồng và tím
- Tương phản mạnh (vẻ đẹp mạnh mẽ)
- Tương phản giữa các màu nhạt (thanh cao, phong thái trang trọng)
- Phối màu nhạt và chuyển màu (bình yên, phong thái tinh tế)
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Phối chuyển màu theo sắc tướng
- Được sử dụng để tránh sự đơn điệu của một màu. Cách phối này tạo cảm giác hai mặt, tiến bộ và rực rỡ. Tuy nhiên, khả năng đọc và nhận diện giảm, đồng thời rất dễ trông rối mắt.
＊ Phối chuyển màu theo độ sáng và độ bão hòa
- Thêm màu trắng hoặc đen vào màu thuần. Sự thay đổi độ sáng và độ bão hòa mang lại cảm giác ổn định và hài hòa. Đây là cách phối màu có cảm giác hơi đục.
＊ Phối chuyển màu đa sắc
- Có thể mang lại vẻ rực rỡ về thị giác và hình ảnh kỳ ảo. Cách phối này có thể nhấn mạnh màu sắc và tạo cảm giác không gian. Nó thể hiện vẻ tương lai và huyền bí, nhưng cần phối màu phù hợp với ý tưởng chủ đạo.
※ Modern (tinh tế, hiện đại, sành điệu, cầu tiến, mang tính đô thị, tiên tiến, cá tính)
Phối màu tinh tế
★ Màu nên dùng
- Các màu vô sắc gồm đen, xám và trắng
- Các màu lạnh thuộc nhóm xanh dương (đơn giản, tinh tế)
- Tương phản táo bạo về độ sáng và sắc tướng (hướng tới tương lai)
- Phối các màu nóng (thoải mái, tinh tế đầy năng động, nhấn mạnh)
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Phối tông xám với màu đen
- Tạo bầu không khí có sức nặng và ổn định. Cách phối này mang lại cảm giác không nhàm chán, điềm tĩnh và trang trọng. Phù hợp với bầu không khí sang trọng và tinh tế.
＊ Phối tông xám với màu trắng
- Vừa dễ nhận diện và thu hút sự chú ý, vừa mang lại hình ảnh ổn định và đáng tin cậy. Đây là cách phối màu hiện đại và tinh tế nhất, thích hợp để tạo bầu không khí đáng tin cậy.
＊ Phối tông xám với nhiều màu
- Hàm chứa cảm giác ổn định và cân bằng. Vì màu xám có thể phối hài hòa với bất kỳ màu nào nên màu xám có độ bão hòa thấp được sử dụng làm nền.
＊ Phối đơn sắc (màu nóng)
- Gây hưng phấn về thị giác và thể hiện bầu không khí chuyển động mạnh mẽ. Khả năng đọc và nhận diện cao. Cách phối này mang lại hình ảnh đầy sức sống, tạo hiệu ứng đơn giản nhưng mạnh mẽ.
＊ Phối đơn sắc (màu lạnh)
- Đây là những màu tạo cảm giác sạch sẽ và điềm tĩnh. Chúng thể hiện hình ảnh tĩnh lặng và trí tuệ. Khi phối với màu trắng, khả năng đọc tăng lên và có thể tạo hình ảnh hiện đại, gọn gàng.
＊ Màu nhấn thuộc nhóm màu vô sắc
- Phân biệt bằng chênh lệch độ sáng giữa các màu. Dùng màu trắng làm điểm nhấn trong bảng phối màu có độ sáng thấp hoặc độ bão hòa thấp sẽ tạo khả năng đọc và nhận diện cao. Cách này hài hòa khi phối với bất kỳ màu nào.
※ Ethnic (bản địa, dân gian, ngoại quốc, độc đáo, truyền thống)
Phối màu mang sắc thái bản địa
★ Màu nên dùng
- Màu tối có độ bão hòa cao
- Chủ yếu dùng màu có độ sáng thấp
- Dùng màu sáng làm điểm nhấn
★ Màu cần tránh
- Độ sáng và độ bão hòa quá thấp tạo bầu không khí trì trệ và vẻ quê mùa
★ Lưu ý khi phối màu
＊ Màu nhấn trong bảng phối màu tối
- Phối màu bằng tương phản độ bão hòa; chênh lệch độ bão hòa càng lớn thì màu càng rõ nét. Màu nhấn có độ bão hòa cao trên nền có độ bão hòa thấp có thể thu hút sự chú ý mạnh về thị giác và tạo khả năng nhận diện rõ ràng.
Phân bố vị trí của từng tổ hợp màu
Bên cạnh đó, vị trí tương đối trên bảng màu của các nhóm màu ứng với từng cảm giác đã giải thích ở trên được thể hiện khái quát như sau.
Phân bố vị trí của từng cách phối màu
Trên bảng màu phía trên, các nhóm có độ sáng cao và độ bão hòa cao nhằm tạo cảm giác tươi sáng được đánh dấu ở phía ngoài, còn cảm giác của các nhóm có độ sáng thấp và độ bão hòa thấp nhằm tạo cảm giác tối được đánh dấu ở phía trong. Tuy nhiên, những màu đối lập nhau cũng thường được sử dụng, chẳng hạn trong tương phản màu bổ túc, vì vậy bạn chỉ nên tham khảo bảng màu trên như chỉ dẫn về vị trí tương đối.
Trên đây là tài liệu về các cách phối màu được phân loại theo từng cảm giác. Các công cụ phần mềm không chuyên về thiết kế thường chỉ áp dụng những màu đơn điệu như màu cầu vồng, nên người dùng phổ thông đã quen với chúng. Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ, bạn sẽ thấy có vô số màu sắc tùy theo mức điều chỉnh độ bão hòa và độ sáng, đồng thời cách phối chúng cũng rất đa dạng. Những cách phối màu được tổng hợp trong tài liệu này chỉ là một phần rất nhỏ; khi phối màu, sẽ có vô số khả năng tùy theo cảm giác cần thể hiện trong từng tình huống.
Vì vậy, mong rằng bạn sẽ thực hành cơ bản dựa trên những cách phối màu được giới thiệu trong tài liệu này, rồi phát huy cảm nhận của bản thân để dần có khả năng tạo ra những bảng phối màu đa dạng và đẹp mắt hơn.
