Khi xem phim truyền hình hay điện ảnh, bạn có thể thấy rất nhiều cảnh quay thay đổi trong mỗi phân cảnh. Có lúc là cảnh quay từ xa, có lúc những cảnh quay ở khoảng cách gần lại được nối tiếp nhau.
Các kỹ thuật quay phim này có những quy tắc và ý nghĩa nhất định xét từ góc độ quay và dựng phim. Tài liệu này sẽ tìm hiểu các loại cỡ cảnh và cách sử dụng chúng trong những kỹ thuật quay đó.
Cảnh toàn (Long Shot)
Cảnh toàn quay từ xa, chủ yếu tập trung vào bối cảnh
Cảnh toàn là cảnh quay được sử dụng để cung cấp thông tin về địa điểm và thời gian đang được ghi hình. Chủ yếu khi chuyển sang địa điểm hoặc thời gian mới, việc cho thấy cảnh quay này trước sẽ giúp người xem nắm được bối cảnh tổng thể.
Nếu quan sát kỹ phim truyền hình hay điện ảnh, bạn sẽ nhận thấy cảnh toàn được bố trí mỗi khi địa điểm thay đổi.
Ngoài ra, người ta thường chỉ quay địa điểm mà không có người để làm cảnh chuyển tiếp. Trường hợp này được gọi là cảnh viễn (Extreme Long Shot), được quay từ khoảng cách xa hơn cảnh toàn thông thường, đến mức khó nhìn rõ con người. Gần đây, khi quay ngoài trời, có thể thường xuyên thấy cỡ cảnh này được quay bằng thiết bị bay không người lái.
Cảnh toàn thân (Full Shot)
Cảnh toàn thân với toàn bộ cơ thể người nằm trọn và đầy khung hình
Cảnh toàn thân là cảnh quay cho thấy một người từ đầu đến chân, chiếm đầy khung hình. Trọng tâm là người đang được quay thay vì bối cảnh, đồng thời cảnh quay cho thấy toàn bộ hành động của chủ thể để người xem biết họ đang làm gì.
Xét từ góc độ dựng phim, thông thường sau khi dùng cảnh toàn để giới thiệu bối cảnh, người ta sẽ bố trí cảnh toàn thân tiếp theo. Tất nhiên, dựng phim cũng có yếu tố nghệ thuật nên không nhất thiết phải sắp xếp đúng theo trình tự này.
Ngược lại, việc dựng quá đúng trình tự còn có nguy cơ gây nhàm chán, nên tùy tình huống, cần dựng theo quy tắc hoặc đôi khi thử bỏ qua một bước.
Cảnh trung (Medium Shot)
Cảnh trung có thể thể hiện hình ảnh sinh động
Cảnh trung là cảnh quay được phóng gần hơn một chút so với cảnh toàn thân. Nếu lấy con người làm chuẩn, đây là cảnh quay lấy khuôn hình từ đầu gối trở lên với Knee Shot (đầu gối), hoặc từ thắt lưng trở lên với Waist Shot (thắt lưng).
Cỡ cảnh này có thể tạo cảm giác như đang tận mắt nhìn thấy đối tượng ở gần, đồng thời thích hợp để ghi lại cử chỉ, biểu cảm và chuyển động. Trong phim truyền hình hay điện ảnh, cỡ cảnh này thường xuất hiện trong những cảnh có từ 3 người trở lên; trong bản tin, nó cũng thường được dùng ở phần dự báo thời tiết hoặc các cảnh quay người dẫn đứng.
Cảnh bán thân (Bust Shot)
Cảnh bán thân có thể làm nổi bật cảm xúc hoặc sức truyền đạt của nhân vật
Cảnh bán thân là cảnh quay phần thân trên của nhân vật, lấy ngực làm mốc. Bạn có thể dễ dàng bắt gặp cỡ cảnh này khi máy quay lấy riêng một người trong cảnh hai nhân vật trò chuyện ở phim truyền hình hay điện ảnh.
Cỡ cảnh này có đặc điểm là truyền tải chi tiết diện mạo và cảm xúc của nhân vật. Trong các chương trình hoặc bản tin thực hiện tại trường quay, cỡ cảnh này cũng thường xuất hiện khi MC hoặc người dẫn bản tin ngồi dẫn chương trình.
Cảnh cận (Close up)
Cảnh cận có thể tối đa hóa khả năng truyền tải cảm xúc
Cảnh cận là cảnh quay phóng lớn hình ảnh cho đầy khung hình để nhấn mạnh biểu cảm của nhân vật. Cỡ cảnh này có thể thu hút tối đa sự chú ý của người xem hoặc khán giả, đồng thời đẩy cảm xúc mà nhân vật đang diễn lên cao nhất.
Tiến thêm một mức nữa, còn có cảnh đặc tả (Extreme Close up), phóng lớn tối đa đến mức chỉ quay đôi mắt.
Khi hiểu các cỡ cảnh trên, bạn cũng sẽ dễ nắm được những quy tắc trong dựng phim hơn. Có thể tận dụng đặc điểm của từng cỡ cảnh, bố trí liên tiếp các cảnh có khuôn hình chặt để làm nổi bật hơn yếu tố cảm xúc; khi cần tạo cảm giác thoáng hơn, có thể sử dụng cảnh toàn, cảnh toàn thân và những cảnh quay từ xa tương tự.
Ngoài ra, khi dựng phim, điều quan trọng là tránh bố trí liên tiếp các cảnh có cùng cỡ cảnh hoặc cùng số lượng nhân vật. Nếu không cẩn thận, hình ảnh có thể trông như bị giật khi chuyển cảnh, và ngay cả cảnh có khuôn hình chặt cũng dễ trở nên nhàm chán. Cần đan xen các cỡ cảnh khác nhau để nâng cao chất lượng video và giảm sự nhàm chán.
Nếu hiểu đặc điểm của các cỡ cảnh này và áp dụng vào dựng phim, ngay cả người mới bắt đầu cũng có thể nhanh chóng tạo ra video chất lượng. Tất nhiên, việc quan sát nhiều video khác và rèn luyện cảm quan là quá trình không thể thiếu.
