Bí quyết nào giúp chúng ta mua mỹ phẩm nước ngoài chỉ bằng một cú nhấp chuột trên mạng và bày chuối nhập khẩu lên bàn ăn sáng? Đó chính là nhờ hệ thống logistics khổng lồ. Và có một cửa ngõ vô cùng quan trọng giúp quản lý để dòng lưu chuyển hàng hóa xuyên biên giới này không bị gián đoạn. Đó chính là thông quan.
Thông quan (Customs Clearance), nói đơn giản, là toàn bộ thủ tục và hoạt động cần thiết để hàng hóa đi qua biên giới một cách hợp pháp. Đây là quá trình hàng hóa đến bằng máy bay hoặc tàu biển chuyển từ trạng thái “hàng hóa nước ngoài” sang “hàng hóa nội địa”, được phép lưu thông tự do trong lãnh thổ Hàn Quốc. Trong quá trình này, Cơ quan Hải quan Hàn Quốc xác minh hàng hóa là gì, có giá bao nhiêu, thu thuế và ngăn chặn những mặt hàng bất hợp pháp như ma túy hay súng.
Vì sao thông quan lại quan trọng? Nếu không có thủ tục thông quan, nhà nước sẽ không thể áp dụng đầy đủ thuế quan để bảo vệ ngành sản xuất trong nước, đồng thời không còn cách nào ngăn chặn hàng hóa nguy hại đe dọa sức khỏe người dân xâm nhập. Đối với doanh nghiệp cũng vậy. Thông quan nhanh chóng và chính xác là yếu tố then chốt giúp giảm chi phí logistics và bảo đảm năng lực cạnh tranh. Khi thông quan bị chậm trễ, hàng hóa bị giữ trong kho, doanh nghiệp mất uy tín do không giao hàng đúng hạn, còn chi phí thì liên tục tăng lên. Nói cách khác, thông quan là điểm kiểm soát đầu tiên và chặt chẽ nhất của hoạt động kinh doanh toàn cầu.
3 yếu tố cốt lõi của thông quan
Thủ tục thông quan có vẻ phức tạp, nhưng chủ yếu vận hành xoay quanh ba yếu tố cốt lõi. Hiểu được các yếu tố này sẽ giúp bạn nắm bắt toàn bộ tiến trình thông quan.
Thứ nhất, phân loại hàng hóa: mã HS gồm 6 chữ số dùng chung quốc tế và mã HSK gồm 10 chữ số của Hàn Quốc
Mọi hàng hóa trên thế giới đều có mã số riêng. Mã này được gọi là “HS Code (Harmonized System Code)”. Cơ quan Hải quan căn cứ vào mã số này để quyết định mức thuế suất hải quan và những quy định hạn chế nhập khẩu áp dụng cho hàng hóa đó. Ví dụ, cùng là giày nhưng giày da và giày thể thao có HS Code khác nhau, nên thuế quan cũng khác nhau. Khai sai mã số có thể khiến bạn bị nghi ngờ có ý định trốn thuế hoặc bị phạt hành chính, vì vậy đây là bước khởi đầu quan trọng nhất.
Thứ hai, xác định trị giá hải quan (Customs Valuation): “Hàng hóa có giá trị bao nhiêu?” — cơ sở để tính thuế
Sau khi xác định được thuế suất bằng HS Code, cần quyết định sẽ tính thuế trên “giá trị bao nhiêu”. Việc này được gọi là xác định trị giá hải quan. Về nguyên tắc, cơ sở là giá mà nhà nhập khẩu thực tế đã trả cho người bán, tức trị giá giao dịch. Tuy nhiên, để ngăn chặn việc khai báo giá thấp một cách vô lý, Cơ quan Hải quan sẽ kiểm tra tính hợp lý của mức giá. Nếu giá khai báo có dấu hiệu đáng ngờ, cơ quan này cũng có thể xác định lại giá bằng phương pháp khác.
Thứ ba, quy tắc xuất xứ (Rules of Origin): yếu tố then chốt để hưởng ưu đãi thuế quan FTA và xác định hàng sản xuất trong nước hay hàng nhập khẩu
Đây là việc xác minh hàng hóa được sản xuất ở “quốc gia nào”. Ưu đãi thuế quan khác nhau đáng kể tùy theo xuất xứ. Đặc biệt, Hàn Quốc đã ký FTA (hiệp định thương mại tự do) với nhiều quốc gia, nhưng ngay cả hàng hóa từ nước ký kết FTA cũng phải đáp ứng tiêu chí xuất xứ và điều kiện áp dụng của từng hiệp định mới được hưởng thuế quan ưu đãi. Cần chuẩn bị chứng từ chứng minh xuất xứ phù hợp với hiệp định liên quan, đồng thời xác định cách thức nộp và trường hợp được miễn nộp theo điều kiện giao dịch. Ngược lại, việc ghi nhãn xuất xứ đôi khi cũng được quản lý nghiêm ngặt để ngăn sản phẩm kém chất lượng từ một số quốc gia xâm nhập.
Tổng quan quy trình thông quan nhập khẩu
Bây giờ, chúng ta hãy theo dõi tiến trình để xem thông quan nhập khẩu thực tế diễn ra như thế nào. Để dễ hiểu hơn, hãy lấy ví dụ về tình huống giả định nhập khẩu “thực phẩm chức năng sản xuất tại Mỹ”.
Bước 1: Hàng hóa đến và được đưa vào kho ngoại quan
Thực phẩm chức năng xuất phát từ Mỹ đến sân bay Incheon. Hàng hóa này không được giao ngay cho nhà nhập khẩu mà trước tiên được đưa vào “kho ngoại quan”, một địa điểm an toàn do người đứng đầu Cơ quan Hải quan Hàn Quốc chỉ định. Đó là vì trong trường hợp thông thường này, hàng vẫn được quản lý dưới tư cách hàng hóa nước ngoài do tờ khai nhập khẩu chưa được chấp nhận.
Bước 2: Xác minh điều kiện nhập khẩu và chuẩn bị trước cho việc kiểm tra
Theo Luật Đặc biệt về Quản lý An toàn Thực phẩm Nhập khẩu, thực phẩm chức năng dùng để bán phải được khai báo nhập khẩu với Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm và trải qua các kiểm tra cần thiết trước khi hoàn tất thông quan. Chỉ khi đạt yêu cầu trong quá trình này mới có thể tiếp tục thông quan. Việc này được gọi là “xác minh điều kiện”.
Bước 3: Khai báo nhập khẩu qua UNI-PASS của Cơ quan Hải quan Hàn Quốc
Sau khi hoàn tất xác minh điều kiện, nhà nhập khẩu hoặc đại lý hải quan thực hiện “khai báo nhập khẩu” qua hệ thống UNI-PASS của Cơ quan Hải quan Hàn Quốc. Khi đó, họ khai rằng “Đây là thực phẩm chức năng sản xuất tại Mỹ, thuộc mã HS Code 2106.90, có giá 1 chục triệu won”, đồng thời nộp các giấy tờ xác minh điều kiện, hóa đơn thương mại (Invoice), phiếu đóng gói (Packing List) và những chứng từ liên quan.
Bước 4: Hải quan thẩm định và kiểm tra hồ sơ, hàng hóa thực tế
Cơ quan Hải quan thẩm định hồ sơ đã nộp. Họ kiểm tra nội dung khai báo có chính xác không, HS Code đã được áp dụng đúng chưa và hàng hóa có thuộc diện hưởng ưu đãi FTA không. Đôi khi hàng được chọn để “kiểm tra hàng hóa”, và công chức hải quan sẽ trực tiếp đến kho, mở thùng để xác minh hàng thực tế có đúng với nội dung khai báo hay không. Việc phát hiện ma túy hay hàng giả cũng diễn ra ở bước này.
Bước 5: Nộp thuế hải quan và thuế giá trị gia tăng
Trong cơ chế tự khai, tự nộp thông thường, nhà nhập khẩu kê khai số thuế dựa trên trị giá tính thuế và thuế suất, sau đó nộp theo thủ tục và thời hạn áp dụng. Khi nhà nhập khẩu nộp khoản thuế này tại ngân hàng, họ đã vượt qua trở ngại lớn nhất trong quá trình thông quan.
Bước 6: Chấp nhận tờ khai nhập khẩu và đưa hàng ra khỏi kho ngoại quan
Khi hải quan kiểm tra nội dung khai báo, điều kiện nhập khẩu và các nội dung liên quan rồi chấp nhận tờ khai nhập khẩu, hàng hóa thường trở thành hàng hóa nội địa theo Luật Hải quan. Điều này không có nghĩa là xuất xứ chuyển thành Hàn Quốc, và thứ tự giữa việc nộp thuế và chấp nhận tờ khai có thể thay đổi tùy theo thủ tục áp dụng. Lúc này, nhà nhập khẩu có thể dùng “giấy chứng nhận hoàn tất khai báo nhập khẩu” để nhận hàng tại kho ngoại quan, đưa hàng ra ngoài và chuyển đến kho hoặc cửa hàng của mình. Như vậy, quá trình thông quan đã hoàn tất.
Tương lai của thông quan trong thời đại số: Nhanh chóng và minh bạch hơn
Đến đây, chúng ta đã tìm hiểu khái niệm, tầm quan trọng, 3 yếu tố cốt lõi và cả quy trình thực tế của thông quan. Vượt ra ngoài hoạt động thu thuế và kiểm tra hàng hóa đơn thuần, thông quan đóng vai trò là chốt an toàn của nền kinh tế quốc gia và chất bôi trơn thiết yếu giúp hệ thống logistics toàn cầu vận hành trơn tru.
Trước đây, thông quan nổi tiếng với thủ tục giấy tờ phức tạp và thời gian chờ đợi kéo dài, nhưng gần đây đã trở nên nhanh chóng và minh bạch đến mức khó có thể hình dung. Hàn Quốc vận hành “UNI-PASS”, hệ thống thông quan điện tử thuộc hàng đầu thế giới, và đã số hóa gần như toàn bộ thủ tục.
Bên cạnh đó, hiệu quả đang được tối đa hóa thông qua việc sử dụng dữ liệu lớn và AI (trí tuệ nhân tạo) để sàng lọc hàng hóa bất hợp pháp chính xác hơn, đồng thời dành ưu đãi thông quan nhanh cho doanh nghiệp ưu tiên (AEO). Các nỗ lực ứng dụng công nghệ blockchain nhằm nâng cao tính minh bạch của dữ liệu logistics và ngăn chặn làm giả, sửa đổi trái phép đang được triển khai; ngày tổ chức đào tạo thông quan hoặc mô phỏng trước trong không gian metaverse cũng không còn xa.
Sau cùng, thông quan là “kiến thức bắt buộc phải học” đối với doanh nghiệp ấp ủ giấc mơ kinh doanh toàn cầu. Nếu hiểu chính xác logic và các yếu tố cốt lõi ẩn sau những thủ tục tưởng chừng phức tạp, thông quan sẽ trở thành một công cụ mạnh mẽ tạo ra cơ hội mới và năng lực cạnh tranh, thay vì còn là rào cản đáng sợ. Hy vọng nội dung lần này của GK Library đã trở thành chiếc la bàn nhỏ trên hành trình thương mại toàn cầu thành công của bạn.
