Trong bài này, chúng ta sẽ tìm hiểu khái niệm chuẩn. Chuẩn là điểm số được dùng làm mốc so sánh khi đối chiếu điểm mà một cá nhân nhận được qua trắc nghiệm với điểm của người khác, giúp dễ dàng xác định vị trí tương đối của cá nhân đó trong nhóm.
Điểm chuẩn thường còn được gọi là điểm z, là giá trị cho biết một điểm dữ liệu cụ thể cách giá trị trung bình bao xa. Tài liệu này sẽ tìm hiểu 3 loại chuẩn trong nhóm được sử dụng ở đây.
Chuẩn trong nhóm là gì?
Trắc nghiệm được tiến hành trước để thu thập dữ liệu điểm số
Chuẩn trong nhóm giúp dễ dàng so sánh điểm thô mà một cá nhân nhận được với nhóm chuẩn. Trong khi điểm thô chỉ cung cấp thông tin ở mức thang đo thứ bậc, điểm chuẩn là điểm được gán sau khi chuyển đổi để có tính chất của thang đo khoảng.
Tham khảo) Thang đo định danh < thang đo thứ bậc < thang đo khoảng < thang đo tỷ lệ
Các điểm chuẩn tương ứng (chuẩn trong nhóm) gồm điểm bách phân vị, điểm tiêu chuẩn và bậc tiêu chuẩn. Vì chỉ giải thích bằng lời sẽ khá phức tạp nên chúng tôi đã chuẩn bị thêm hình ảnh minh họa. Hãy cùng tìm hiểu lần lượt từng loại điểm.
1. Điểm bách phân vị
Sơ đồ khái niệm điểm bách phân vị
Điểm bách phân vị là điểm chuyển đổi được gán bằng cách phân bố các điểm thô vào 100 khoảng bằng nhau, thể hiện vị trí của một cá nhân trong một nhóm cụ thể. Do có ý nghĩa đơn giản và quen thuộc, loại điểm này giúp nhận biết vị trí tương đối của cá nhân dễ dàng nhất.
Như ví dụ trong hình trên, nếu điểm thô là 80 điểm và điểm bách phân vị là 75, điều đó có nghĩa là có 75% số người nằm dưới và 25% số người nằm trên người đó. Nói cách khác, người trong ví dụ đã đạt điểm thuộc nhóm 25% cao nhất.
2. Điểm tiêu chuẩn
Sơ đồ khái niệm điểm tiêu chuẩn (điểm Z, điểm T)
Điểm tiêu chuẩn biểu thị vị trí trong phân phối bằng đơn vị độ lệch chuẩn, lấy giá trị trung bình của nhóm đối tượng làm tâm. Loại điểm này thể hiện khoảng cách từ điểm của cá nhân đến giá trị trung bình và được chia thành điểm Z và điểm T. Các công thức liên quan được trình bày trong hình trên.
Điểm Z là điểm được chuyển đổi từ điểm thô thành các giá trị có trung bình bằng 0 và độ lệch chuẩn bằng 1, còn Điểm T là điểm được chuyển đổi sang phân phối có trung bình bằng 50 và độ lệch chuẩn bằng 10 nhằm khắc phục việc điểm Z có giá trị âm (-).
3. Bậc tiêu chuẩn
Sơ đồ khái niệm bậc tiêu chuẩn
Bậc tiêu chuẩn là từ ghép của 'Standard' và 'Nine', còn được gọi là thang đo Stanine. Tất cả điểm thô được chia thành các bậc từ 1 đến 9 và được gán vào từng khoảng tương ứng.
Một ví dụ tiêu biểu, dễ gặp trong đời sống là khi học sinh làm bài thi và đạt một số điểm nhất định, học sinh được xếp vào các bậc của kỳ thi năng lực học tập đại học Hàn Quốc (1~9) hoặc các bậc ở trường đại học (A~D). Hệ thống phân bậc này có tác dụng ngăn việc diễn giải quá mức khi chênh lệch nhỏ khoảng 1~3 điểm khiến học sinh có kết quả vui buồn khác nhau.
Trên đây, chúng ta đã tìm hiểu 3 loại chuẩn trong nhóm của trắc nghiệm tâm lý được chuẩn hóa. Đây là một phần kiến thức thống kê hữu ích lâu dài nếu bạn nắm được.
Ngoài chuẩn trong nhóm, còn có chuẩn phát triển, giúp tạo ý nghĩa cho điểm thô bằng cách thể hiện người thực hiện trắc nghiệm đang ở mức nào trên tiến trình phát triển.
Các loại này gồm chuẩn theo tuổi, trong đó các câu hỏi trắc nghiệm được cấu thành theo thang đo cho từng mức tuổi; chuẩn theo khối lớp, sử dụng giá trị trung bình hoặc trung vị của từng khối lớp; chuẩn thứ bậc, xác định vị trí trong các giai đoạn phát triển thông qua quan sát hành vi; và chuẩn theo dõi, theo dõi quá trình phát triển thể chất và tinh thần của từng cá nhân rồi biểu diễn bằng đường cong phát triển.
Bạn nên tham khảo và tìm hiểu cả chuẩn phát triển cùng với chuẩn trong nhóm được giới thiệu trong tài liệu này. Mặc dù tài liệu dựa trên chuẩn trong nhóm của thống kê học, nội dung này cũng có thể hữu ích cho những người cần kiến thức thống kê khác, vì vậy bạn nên lưu lại để tham khảo.
