Lần này, chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ cấu trúc của MARC được sử dụng để biên mục trong thư viện. Dĩ nhiên, dù không biết cấu trúc và nguyên lý này, bạn vẫn có thể làm việc với MARC, nhưng tôi cho rằng khi hiểu chúng, bạn sẽ có khả năng xử lý tốt hơn những vấn đề phát sinh tùy theo tình huống.
Trong tài liệu này, chúng ta sẽ lấy cuốn sách 'Tam quốc diễn nghĩa' làm ví dụ để phân tích kỹ một cấu trúc.
Làm quen với MARC
![Thông tin thư mục về [Tam quốc diễn nghĩa] tại Thư viện Quốc gia Hàn Quốc](https://www.gklibrarykor.com/wp-content/uploads/2023/09/%EA%B5%AD%EC%A4%91-%EB%A7%88%ED%81%AC%EB%B3%B4%EA%B8%B0.jpeg)
Thông tin thư mục về [Tam quốc diễn nghĩa] tại Thư viện Quốc gia Hàn Quốc
Trước hết, đây là màn hình tìm thông tin thư mục trên trang web của Thư viện Quốc gia Hàn Quốc về cuốn [Tam quốc diễn nghĩa] được dùng làm ví dụ trong tài liệu này. Sau khi tìm cuốn sách mong muốn, bạn có thể nhấn nút [Xem / Tải xuống MARC] ở phía trên để xem hoặc tải xuống thông tin MARC.
Xem MARC
Hình trên là kết quả biên mục cuốn Tam quốc diễn nghĩa được hiển thị qua chức năng [Xem MARC]. Đây hẳn là màn hình quen thuộc với những người học chuyên ngành thư viện và thông tin học hoặc làm việc tại thư viện.
Trên màn hình này, bạn có thể xem thông tin thư mục được phân chia theo các nhãn trường, cùng với chỉ thị, mã trường con và các thành phần khác.
Liên quan đến nội dung này, tài liệu dưới đây về các nhãn trường KORMARC phục vụ biên mục sẽ hữu ích để tham khảo.
Nội dung mà tài liệu lần này muốn đề cập là đi sâu thêm một bước từ màn hình 'Xem MARC' để tìm hiểu quá trình tạo ra màn hình như trên.
Bạn cũng có thể tải tệp MARC xuống từ màn hình đó; kết quả tải tệp này về và mở bằng trình soạn thảo văn bản Hangul như dưới đây.
Những ký tự trông rối mắt (MARC gốc)
Khi xem nội dung này, có lẽ bạn sẽ có một cảm nhận nhất định. Khác với nội dung được sắp xếp gọn gàng trên trang web, nó trông rất phức tạp và rối mắt. Về thứ tự cũng vậy, khác với nội dung trước đó được sắp xếp theo từng nhãn trường, ở đây một loạt con số được liệt kê liên tiếp một cách rối mắt rồi mới đến thông tin về cuốn sách.
Nghĩa là, khác với cách hiển thị gọn gàng trước đó theo thứ tự nhãn trường - chỉ thị - trường , ở đây có thêm danh mục mà trước đó không nhìn thấy, nên thông tin được hiển thị theo thứ tự đầu biểu - danh mục - trường .
Kết quả sắp xếp các con số
Kết quả chia dãy số được liệt kê rối mắt thành từng nhóm 12 chữ số rồi sắp xếp lại được thể hiện ở trên. Nếu nhìn kỹ ba ký tự đầu của các nhóm số này, bạn sẽ thấy chúng chính là số nhãn trường của MARC.
Xin lưu ý rằng phần '00' nằm tách riêng ở phía trên ảnh chụp vốn phải nằm sau đầu biểu ở dòng trên cùng để tạo thành 4500.
Vậy tại sao các con số được chia thành từng nhóm 12 chữ số, và đầu biểu cùng danh mục mà trước đó chưa thấy là gì? Chúng ta sẽ tìm hiểu qua hình dưới đây.
Cấu trúc và nguyên lý của MARC
Sơ đồ khái niệm về cấu trúc MARC
Tôi đã tập hợp và sắp xếp những thông tin phức tạp phía trước vào một hình để dễ nắm bắt tổng thể. Tuy có thể trông phức tạp vì chứa nhiều thông tin, nhưng nếu xem kỹ từng phần từ trên xuống, bạn sẽ hiểu những con số và nội dung phức tạp trước đó được cấu thành như thế nào.
Khái niệm ở cấp cao nhất có thể gọi là cơ sở dữ liệu, nơi chứa toàn bộ thông tin; bên trong có vô số biểu ghi chứa thông tin về từng cuốn sách.
(DB > biểu ghi > đầu biểu > danh mục > trường có độ dài biến đổi)
Các biểu ghi này được chia thành đầu biểu, danh mục và trường có độ dài biến đổi; trong đó, đầu biểu gồm 24 ký tự, chứa thông tin cơ bản về biểu ghi tương ứng và thông tin phục vụ việc tìm kiếm; còn danh mục chứa thông tin về từng trường, tức đơn vị dòng (cột) trong cửa sổ làm việc MARC (TAG [3 ký tự], độ dài [4 ký tự], vị trí bắt đầu [5 ký tự]).
Ở đây, mỗi mục trong danh mục gồm 12 ký tự, và trong dữ liệu MARC thực tế, chúng được nối liền nhau không có dấu phân cách cho đến khi xuất hiện các trường có độ dài biến đổi.
Chỉ thị của TAG 245
Mã trường con của TAG 245
Cuối cùng, trường có độ dài biến đổi chứa các nội dung thường thấy qua chức năng Xem MARC như chỉ thị, mã trường con (▼), thông tin thư mục; ở cuối mỗi trường có ký hiệu kết thúc trường (▲), và ở cuối mỗi biểu ghi có ký hiệu kết thúc biểu ghi (↔).
Như vậy, chúng ta đã tìm hiểu cấu trúc và nguyên lý của MARC. Nội dung này được viết dựa trên KORMARC dành cho dữ liệu thư mục tích hợp; nếu sau này có MARC mới, một số phần có thể thay đổi, nhưng nhìn chung có lẽ vẫn sẽ vận hành theo cách tương tự.
Nếu muốn nắm vững, bạn có thể tham khảo cấu trúc MARC, tự tải dữ liệu MARC từ trang web của Thư viện Quốc gia Hàn Quốc rồi phân tích từng thành phần như trong tài liệu này để làm quen.
