Mỗi ngày, chúng ta tiêu dùng những món hàng đến từ khắp thế giới. Từ hạt cà phê pha vào buổi sáng, chiếc điện thoại thông minh cầm trên tay cho đến bộ quần áo đang mặc. Làm thế nào tất cả những món hàng ấy có thể đến tay chúng ta đúng lúc và với mức giá tương đối rẻ? Trung tâm của câu trả lời chính là “container (Container)”.
Hoạt động logistics trước đây giống như việc ghép một bức tranh khổng lồ. Công nhân phải lần lượt bốc xếp lên xuống tàu những thùng hàng, bao tải và thùng phuy đủ kích cỡ. Công việc mất nhiều thời gian, còn hư hỏng và mất cắp cũng thường xuyên xảy ra. Nhưng vào thập niên 1950, sự xuất hiện của container, bắt nguồn từ ý tưởng của một doanh nhân vận tải người Mỹ (Malcom McLean), đã thay đổi hoàn toàn khung cảnh ấy.
Vượt ra ngoài vai trò đơn thuần là vật chứa hàng hóa, chiếc hộp thép được tiêu chuẩn hóa này đã trở thành “mạch máu” mạnh mẽ nhất kết nối nền văn minh hiện đại.
Phép màu của tiêu chuẩn hóa: Ngôn ngữ chung toàn cầu do “TEU” và “FEU” tạo nên
Đổi mới lớn nhất của container nằm ở việc “tiêu chuẩn hóa (Standardization)” do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) quy định. Dù ở bất cứ đâu trên thế giới, kích thước container và vị trí các bộ phận cố định đều hoàn toàn trùng khớp, nhờ đó hình thành một “ngôn ngữ chung toàn cầu” cho logistics. Những container được sử dụng phổ biến nhất trong thực tế logistics được chia thành các loại chính là 20 feet, 40 feet và High Cube.
Container khô 20 feet (1 TEU)
Đây là đơn vị cơ bản thường gặp nhất, được gọi là “1 TEU (Twenty-foot Equivalent Unit)”.
Kích thước bên ngoài: dài khoảng 6.1 m (20 feet), rộng khoảng 2.4 m (8 feet), cao khoảng 2.6 m (8 feet 6 inch)
Dung tích bên trong và tải trọng hàng: Thể tích bên trong khoảng 33 CBM (mét khối), có thể chở tối đa khoảng 21–28 tấn hàng, không tính khối lượng vỏ. Loại này có ưu thế vượt trội khi vận chuyển hàng nặng nhưng thể tích nhỏ như sắt thép, khoáng sản, ngũ cốc hay thùng phuy chứa chất lỏng.
Container khô 40 feet (1 FEU)
Có kích thước bằng hai container 20 feet ghép lại, loại này được gọi là “1 FEU (Forty-foot Equivalent Unit)” trong thống kê logistics.
Kích thước bên ngoài: dài khoảng 12.2 m (40 feet), rộng khoảng 2.4 m (8 feet), cao khoảng 2.6 m (8 feet 6 inch)
Dung tích bên trong và tải trọng hàng: Thể tích bên trong khoảng 67 CBM, gấp đôi loại 20 feet. Điều thú vị là kích thước tăng gấp đôi không có nghĩa là khối lượng hàng có thể chở cũng tăng gấp đôi. Do giới hạn tổng khối lượng theo luật giao thông đường bộ, khối lượng hàng thực tế có thể chở khoảng 26–28 tấn, tương tự loại 20 feet. Vì vậy, loại này chủ yếu được tối ưu cho hàng cồng kềnh (Volumetric Cargo) có “thể tích lớn nhưng khối lượng tương đối nhẹ”, như đồ nội thất, thiết bị gia dụng, quần áo và giày dép.
Container High Cube 40 feet (40ft High Cube)
Đây là quy cách được ưa chuộng nhất trong xu hướng logistics toàn cầu gần đây. Chiều dài bằng loại 40 feet thông thường, nhưng chiều cao khoảng 2.9 m (9 feet 6 inch), cao hơn loại tiêu chuẩn đúng 1 foot (khoảng 30 cm).
Đặc điểm và hiệu quả: Tuy có vẻ chỉ chênh lệch 30 cm, dung tích bên trong tăng lên khoảng 76 CBM, cho phép chở nhiều hơn khoảng 12–14% hàng so với loại 40 feet thông thường. Nhờ có thể xếp thêm một tầng hàng trên pallet hoặc chở nguyên khối máy móc chính xác có chiều cao lớn mà không cần tháo rời, loại này giúp giảm mạnh chi phí vận chuyển.
Cốt lõi của logistics liền mạch: “Vận tải đa phương thức xuyên suốt” và lợi thế kinh tế theo quy mô
Việc tiêu chuẩn hóa triệt để này đã tạo ra biến chuyển sâu sắc trong toàn bộ hệ thống logistics. Nhờ có cùng quy cách, hàng hóa có thể đi liên tục đến điểm đích cuối cùng mà không cần mở bao bì hay phân loại lại giữa đường.
Chuyển hàng thông suốt, “vận tải đa phương thức xuyên suốt (Multimodal Transport)”
Hàng hóa được xếp trong container tại cảng Busan, sau khi được niêm phong tại nhà máy của doanh nghiệp xuất khẩu, sẽ theo tàu đến cảng Los Angeles của Mỹ. Tại đó, container được dỡ xuống rồi dùng cần cẩu chuyển nguyên trạng lên tàu hỏa nội địa (Double Stack Train, tàu hàng chở container xếp thành 2 tầng) hoặc xe tải lớn mà không cần lấy hàng bên trong ra. Việc giảm các công đoạn bốc dỡ lại và hạn chế hàng hóa bị phơi lộ khi chuyển đổi phương tiện vận tải giúp giảm thời gian thất thoát cùng nguy cơ mất cắp và hư hỏng.
Lợi thế kinh tế theo quy mô vượt sức tưởng tượng
Các container tiêu chuẩn được xếp chắc chắn theo hệ thống dẫn hướng ô chứa (Cell Guide) bên trong tàu, ngay ngắn như bàn cờ và không sai lệch một chút nào. Những tàu container siêu lớn sức chở 24,000 TEU được đóng gần đây xếp container cao bằng tòa chung cư 20 tầng trên mặt tàu có diện tích bằng 4 sân bóng đá. Trước đây, khi tàu hàng thông thường cập cảng và công nhân chất hàng bằng tay, chi phí vận chuyển mỗi tấn cao ngất ngưởng; còn container xử lý hàng chục tấn chỉ trong vài phút, kéo chi phí logistics xuống bằng hoặc thấp hơn 1/10 mức trước kia. Đây chính là động lực giúp chúng ta mua được rượu vang, trái cây từ phía bên kia địa cầu hay hàng công nghiệp giá rẻ với mức giá phải chăng ngay tại cửa hàng tiện lợi trước nhà.
Thay đổi diện mạo cảng biển: Hệ thống tự động hóa khổng lồ
Sự xuất hiện của container cũng thay đổi hoàn toàn diện mạo cảng biển. Những bến cảng từng nhộn nhịp bóng dáng công nhân lao động nặng nhọc nay đã trở thành không gian tự động hóa yên ắng, vận hành đồng bộ dưới sự điều hành của máy tính và những cỗ máy trí tuệ nhân tạo khổng lồ.
Cần cẩu cầu cảng (Gantry Crane / Ship-to-Shore Crane)
Đây là những cần cẩu khổng lồ vươn ra biển, gần như trở thành biểu tượng của cảng. Chúng nhấc container trên tàu xuống mặt bến hoặc thực hiện chiều ngược lại để xếp hàng lên tàu. Thiết bị chuyên dụng gọi là khung chụp (Spreader) đưa các chốt khóa vào lỗ ở bốn góc trên của container (Corner Casting) để giữ chặt; cần cẩu đủ mạnh để đồng thời nhấc 4 container 20 feet hoặc 2 container 40 feet trong một lần. Các cần cẩu mới nhất được người vận hành điều khiển chính xác từ phòng điều khiển từ xa, quan sát màn hình như đang chơi trò chơi điện tử.
Cần cẩu bãi và ASC (Automated Stacking Crane)
Khu vực rộng lớn dùng để tạm lưu container sau khi dỡ khỏi tàu được gọi là “bãi container (CY)”. Tại đây, cần cẩu bãi tự động (ATC) di chuyển trên đường ray, xếp container nhanh gọn thành 5–6 tầng tại vị trí tối ưu do máy tính chỉ định. Hệ thống trí tuệ nhân tạo tính toán thời điểm xuất bãi và tối đa hóa hiệu quả xếp hàng, chẳng hạn đặt những container cần rời bãi trước ở phía trên.
AGV (Automated Guided Vehicle) và thiết bị di chuyển
Các thiết bị vận chuyển có bánh xe, qua lại giữa cần cẩu cầu cảng và bãi để chở container, cũng đang tiến hóa. Trước đây, tài xế trực tiếp lái xe đầu kéo, nhưng tại những cảng thông minh hiện đại nhất, AGV chạy không người lái theo nam châm chôn dưới mặt đất hoặc cảm biến laser, lướt đi như những bóng ma để vận chuyển hàng hóa.
Công nghệ ẩn giấu và tương lai: Chiếc hộp thông minh tích hợp Internet vạn vật (IoT)
Tuy trông như những chiếc hộp thép đơn giản, container ngày nay đang tiến hóa thành thiết bị công nghệ cao tích hợp công nghệ làm lạnh và công nghệ thông tin, truyền thông.
Container đông lạnh/làm mát (Reefer Container)
Đây là bí quyết giúp chúng ta ăn nho Chile tươi ngay giữa mùa đông và nhập khẩu an toàn những tấm wafer bán dẫn tiên tiến hay dược phẩm sinh học nhạy cảm với nhiệt độ. Bộ máy lạnh điện có độ chính xác cao được gắn trên vách ngoài container, điều chỉnh nhiệt độ bên trong theo từng mức 0.1 độ, từ mức siêu lạnh âm 35 độ đến dương 30 độ. Container còn được trang bị công nghệ CA (Controlled Atmosphere), điều chỉnh nồng độ nitơ và carbon dioxide để ức chế hô hấp của trái cây và ngăn thối hỏng.
“Container thông minh (Smart Container)” dựa trên IoT
Trước đây, một khi container được xếp lên tàu và ra giữa biển, không có cách nào biết được tình trạng bên trong cho đến khi đến đích. Nhưng gần đây, cảm biến Internet vạn vật (IoT) được lắp đặt như trang bị tiêu chuẩn, truyền theo thời gian thực qua liên lạc vệ tinh không chỉ nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ oxy bên trong mà cả cường độ va đập trong quá trình vận chuyển (G-Force) và vị trí (GPS). Nếu thiết bị làm lạnh gặp sự cố khiến nhiệt độ tăng trong quá trình vận tải biển, trung tâm điều hành trên đất liền có thể phát hiện ngay và đưa chỉ dẫn sửa chữa từ xa cho kỹ sư trên tàu, giúp nhận biết bất thường sớm để kiểm tra, ứng phó và giảm nguy cơ hư hỏng hàng hóa.
Cam kết lớn lao nhất gắn kết thế giới thành một thể thống nhất
Container không đơn thuần là chiếc hộp thép. Đó là cam kết thành công nhất về “quy cách và kích thước” mà nhân loại trên toàn thế giới đã thống nhất, đồng thời là mạng lưới vật chất lớn nhất trong lịch sử loài người vận hành dựa trên cam kết ấy. Nếu không có thỏa thuận tiêu chuẩn toàn cầu về 20 feet và 40 feet, hệ thống phân công lao động toàn cầu và cơ cấu tiêu dùng đại trà ngày nay, với linh kiện được sản xuất ở châu Á, lắp ráp ở châu Âu và tiêu thụ tại Mỹ, hẳn đã không bao giờ ra đời.
Ngay lúc này, hàng chục triệu container tiêu chuẩn vẫn đang băng qua các đại dương và lục địa, đóng vai trò như những tế bào duy trì sự tuần hoàn của nền kinh tế toàn cầu. Ẩn sau vẻ ngoài thô mộc là khoa học về kích thước chính xác và công nghệ thông tin tiên tiến; những container đang lấp đầy các mao mạch của nền văn minh ấy sẽ tiếp tục tiến hóa để trở thành nền tảng mạnh mẽ nhất nâng đỡ cuộc sống sung túc của nhân loại.
