Việc đặt hàng trên các trang mua sắm trực tuyến rồi nhận hàng ngay trong ngày hoặc vào sáng hôm sau nếu nhanh giờ đây đã trở thành điều hết sức bình thường trong cuộc sống hằng ngày. Đằng sau sự bình thường ấy là một hệ thống logistics khổng lồ, phức tạp nhưng vận hành chính xác đến kinh ngạc.
Nếu trước đây logistics là ngành chủ yếu dựa vào lao động chân tay để đơn thuần di chuyển hàng hóa từ điểm A đến điểm B, thì ngày nay ngành này đang kết hợp với công nghệ tiên tiến để phát triển lên một tầm cao mới mang tên “logistics thông minh (Smart Logistics)”. Vượt xa việc đơn thuần tăng tốc độ, logistics thông minh là một mô hình đổi mới nhằm tối ưu hóa và thông minh hóa toàn bộ quy trình logistics thông qua các công nghệ cốt lõi của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và robot.
Trong tài liệu này, chúng ta sẽ tìm hiểu sâu về định nghĩa và bối cảnh ra đời của logistics thông minh, các công nghệ cốt lõi cấu thành nên nó cùng những ví dụ cụ thể, cũng như những thay đổi mà logistics thông minh sẽ mang lại trong tương lai.
Logistics thông minh là gì: Định nghĩa và bối cảnh
Logistics thông minh là hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) vào ngành logistics truyền thống để tự động hóa và thông minh hóa mọi công đoạn như vận chuyển, lưu kho, bốc dỡ và đóng gói hàng hóa. Vượt qua mức độ tự động hóa chỉ bằng cách đưa máy móc vào sử dụng, mô hình này hướng đến “logistics thông minh” có khả năng phân tích dữ liệu thu thập được để tự đánh giá và đưa ra quyết định tối ưu. Mục tiêu của logistics thông minh là nâng cao sự hài lòng của khách hàng và bảo đảm năng lực cạnh tranh của toàn ngành thông qua việc giảm chi phí, tăng tốc độ giao hàng, tối đa hóa độ chính xác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
Có một số yếu tố mang tính quyết định khiến logistics thông minh phát triển nhanh chóng đến vậy.
Thứ nhất là sự tăng trưởng bùng nổ của thị trường thương mại điện tử. Khi mua sắm trực tuyến trở nên phổ biến, khối lượng hàng hóa luân chuyển tăng theo cấp số nhân, đồng thời người tiêu dùng cũng yêu cầu giao hàng “nhanh hơn, chính xác hơn”. Các dịch vụ giao hàng siêu tốc như giao hàng vào sáng sớm hay giao hàng trong ngày đã đạt đến quy mô mà hệ thống logistics truyền thống dựa vào nhân lực khó có thể đáp ứng, khiến đổi mới dựa trên công nghệ trở thành điều thiết yếu để giải quyết vấn đề này.
Thứ hai là sự suy giảm dân số trong độ tuổi lao động và chi phí nhân công gia tăng. Logistics là một ngành thâm dụng lao động điển hình, nhưng tình trạng già hóa dân số và tỷ lệ sinh thấp đang khiến việc tìm kiếm nhân lực tại hiện trường ngày càng khó khăn. Bên cạnh đó, chi phí nhân công tăng tạo ra gánh nặng lớn cho doanh nghiệp, khiến việc thay thế nhân lực bằng robot và tự động hóa trở nên cấp thiết để vượt qua khó khăn này.
Thứ ba là sự phát triển của công nghệ và chi phí giảm xuống. Các công nghệ cốt lõi giúp hiện thực hóa logistics thông minh như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và điện toán đám mây đã phát triển vượt bậc. Giá của các thiết bị và giải pháp liên quan cũng giảm xuống mức phù hợp với thực tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai ứng dụng.
Các công nghệ cốt lõi vận hành logistics thông minh và những ví dụ đổi mới
Logistics thông minh được hình thành từ sự kết hợp của nhiều công nghệ tiên tiến, thay vì chỉ một công nghệ đơn lẻ. Hãy cùng xem từng công nghệ vận hành như thế nào trong thực tế logistics và tạo ra những đổi mới gì qua các ví dụ cụ thể.
- Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn: “Đôi mắt” và “bộ não” của logistics
Cảm biến Internet vạn vật (IoT) đóng vai trò là “đôi mắt”, thu thập dữ liệu phát sinh trong toàn bộ quy trình logistics theo thời gian thực. Các cảm biến được gắn khắp nơi trên hàng hóa, phương tiện, kho bãi và thiết bị liên tục truyền thông tin về vị trí, nhiệt độ, độ ẩm, va đập và những yếu tố khác. Khối dữ liệu đồ sộ thu thập được theo cách này (dữ liệu lớn) được trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống đám mây phân tích, qua đó đảm nhiệm vai trò “bộ não” để tối ưu hóa logistics.
[Ví dụ: Hệ thống chuỗi lạnh cho thực phẩm tươi sống]
IoT đóng vai trò thiết yếu trong vận chuyển thực phẩm tươi sống hoặc dược phẩm nhạy cảm với nhiệt độ. Cảm biến IoT gắn trên thùng vận chuyển hoặc xe tải giám sát nhiệt độ bên trong theo thời gian thực. Nếu nhiệt độ vượt ra ngoài phạm vi đã thiết lập, cảm biến sẽ lập tức gửi cảnh báo đến người quản lý để họ có biện pháp xử lý phù hợp, ngăn hàng hóa bị hư hỏng. Dữ liệu nhiệt độ thu thập được dùng làm cơ sở cho việc quản lý chất lượng trên toàn bộ tuyến vận chuyển.
- Trí tuệ nhân tạo (AI) và thuật toán: Bậc thầy tối ưu hóa và dự báo
Dựa trên dữ liệu lớn đã thu thập, trí tuệ nhân tạo tìm ra tuyến đường tối ưu, dự báo nhu cầu và đề xuất phương án quản lý kho hiệu quả.
[Ví dụ: Tối ưu hóa tuyến giao hàng bằng AI]
Theo cách truyền thống, tuyến đường được quyết định dựa vào kinh nghiệm của tài xế giao hàng. Tuy nhiên, thuật toán AI tính đến vô số biến số như tình hình giao thông theo thời gian thực, thời tiết, vị trí giao hàng, khối lượng hàng hóa và đặc điểm phương tiện để tính toán tuyến giao hàng nhanh nhất, hiệu quả nhất theo thời gian thực. Điều này giúp rút ngắn thời gian giao hàng và tiết kiệm chi phí nhiên liệu.
- Robot và hệ thống tự động hóa: Những người lao động thông minh tại hiện trường logistics
Những nhà kho trước đây cần con người tự tay di chuyển từng món hàng giờ đang trở thành không gian do robot và thiết bị tự động hóa đảm nhiệm vai trò chủ đạo. Robot di động tự hành (AMR), xe vận chuyển tự động (AGV), hệ thống phân loại tự động và các thiết bị khác thực hiện công việc nhanh chóng, chính xác suốt 24 giờ không nghỉ.
[Ví dụ: Kho thông minh do robot di động tự hành (AMR) vận hành]
Robot logistics, tiêu biểu là robot “Kiva”, di chuyển khắp kho, nâng nguyên cả kệ chứa hàng rồi đưa đến trước mặt nhân viên. (Phương thức Person-to-Goods) Nhân viên không cần di chuyển mà chỉ việc đứng tại chỗ, lấy và đóng gói những món hàng robot mang tới. Điều này giúp nâng hiệu suất làm việc lên gấp nhiều lần và giảm đáng kể sự mệt mỏi của nhân viên. Bên cạnh đó, các hoạt động quản lý tồn kho bằng thiết bị bay không người lái và dịch vụ giao hàng chặng cuối thí điểm cũng đang được triển khai tích cực.
Tương lai và những thách thức của logistics thông minh
Vượt xa việc đơn thuần ứng dụng công nghệ, logistics thông minh đang làm thay đổi căn bản chính cấu trúc của ngành logistics. Bức tranh tương lai mà logistics thông minh mang lại sẽ còn đáng kinh ngạc hơn nữa.
Thứ nhất, các dịch vụ giao hàng sẽ nhanh hơn và được cá nhân hóa hơn. “Giao hàng dự đoán”, trong đó hàng hóa được chuyển sẵn đến trung tâm logistics gần khách hàng ngay cả trước khi họ đặt mua nhờ dự báo của AI, sẽ trở nên phổ biến. Đồng thời, những đổi mới trong “giao hàng chặng cuối” bằng thiết bị bay không người lái và xe tự hành sẽ biến việc nhận hàng chỉ trong vài giờ sau khi đặt mua thành điều thường ngày.
Thứ hai, tính thân thiện với môi trường của ngành logistics sẽ được tăng cường. Việc thiết lập tuyến đường tối ưu sẽ giảm tiêu hao nhiên liệu, và các phương tiện vận chuyển thân thiện với môi trường như thiết bị bay không người lái hay xe điện sẽ được sử dụng rộng rãi hơn. Ngoài ra, công nghệ đóng gói thông minh sẽ góp phần giảm phát thải carbon bằng cách hạn chế đóng gói quá mức và quản lý hiệu quả các vật liệu có thể tái chế.
Thứ ba, tính minh bạch và khả năng phục hồi của toàn bộ chuỗi cung ứng (Supply Chain) trong logistics sẽ được nâng cao. Việc kết hợp với công nghệ blockchain cho phép theo dõi hành trình hàng hóa đầy đủ hơn và ngăn chặn làm giả, sửa đổi trái phép. Bên cạnh đó, hệ thống dự báo dựa trên AI cung cấp khả năng ứng phó linh hoạt với những biến số bất ngờ như thiên tai hay khủng hoảng địa chính trị.
Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức cần giải quyết để phổ biến logistics thông minh. Cần giải quyết vấn đề chi phí triển khai ban đầu vẫn cao, sự chênh lệch theo trình độ công nghệ (phân hóa số), đồng thời đạt được sự đồng thuận xã hội về tình trạng giảm việc làm tại hiện trường do tự động hóa.
Tóm lại, logistics thông minh là điều tất yếu. Nếu logistics, vốn giống như hệ thống mạch máu của nền kinh tế hiện đại, ngừng hoạt động hoặc vận hành kém hiệu quả, toàn bộ nền kinh tế sẽ chịu tác động. Công nghệ cần trở thành công cụ chuyển đổi lao động của con người sang những công việc có giá trị cao hơn và an toàn hơn, thay vì thay thế lao động của con người.
Khi việc chủ động tiếp nhận công nghệ logistics thông minh được tiến hành song song với những nỗ lực về thể chế và xã hội nhằm bảo đảm toàn xã hội được hưởng một cách cân bằng giá trị gia tăng mà công nghệ tạo ra, logistics thông minh sẽ thực sự trở thành yếu tố cốt lõi của ngành công nghiệp tương lai. Hãy cùng kỳ vọng vào một thế giới tiện lợi, hiệu quả và bền vững hơn nhờ đổi mới trong logistics.
