Lần này, chúng ta sẽ tìm hiểu về định dạng ảnh thường gặp trên máy tính hoặc thiết bị di động. Có thể thấy các ảnh có định dạng tệp (phần mở rộng) khác nhau như Jpg, gif, png; bài viết sẽ giải thích khái quát đặc điểm của những định dạng này.
Phân loại định dạng ảnh (phần mở rộng)
Phân loại định dạng và phần mở rộng của ảnh
Định dạng ảnh có thể được chia thành hai nhóm chính: bitmap và vector . Bitmap là tệp tạo thành hình ảnh từ tập hợp các điểm ảnh hình vuông rất nhỏ, có đặc điểm là càng phóng to thì hình ảnh càng bị vỡ.
Trong khi đó, phương thức vector biểu diễn hình ảnh bằng cách nối các điểm và đường nét dựa trên phép toán. Ưu điểm lớn nhất của phương thức vector là hình ảnh đồ họa không bị vỡ dù tăng kích thước lớn đến đâu.
Tài liệu này sẽ phân loại và giải thích các định dạng ảnh bitmap và vector thường được sử dụng.
Phương thức bitmap
Ảnh BMP là gì
BMP là viết tắt của Bit MaP, một định dạng do Microsoft phát triển để biểu diễn dữ liệu bitmap trong môi trường Windows. Đây là định dạng tệp đơn giản nhất, không sử dụng nén nên có đặc điểm là dung lượng lớn.
Ảnh JPEG
JPEG là một đề xuất tiêu chuẩn quốc tế về nén ảnh tĩnh thang độ xám hoặc ảnh màu. Định dạng này thường được sử dụng trong các lĩnh vực chuyên môn như nghệ thuật và xuất bản, đồng thời cũng được dùng nhiều trên web nhờ hiệu quả nén tốt.
Có lẽ đây là định dạng quen thuộc nhất với người dùng phổ thông. Tên đầy đủ là Joint Photographic Experts Group và có thể biểu diễn 1600 vạn màu.
Đặc điểm nổi bật nhất của JPEG là người dùng có thể điều chỉnh kích thước ảnh. Với tệp ảnh thông thường, dung lượng tệp càng giảm thì chất lượng ảnh càng giảm theo tỷ lệ tương ứng, nhưng JPEG cho phép người dùng thiết lập chất lượng và kích thước ảnh mong muốn trong khi giảm thiểu tổn hao.
Ảnh động GIF (thực hiện: GK Library)
GIF là viết tắt của Graphics Interchange Farmat, một định dạng được phát triển để giảm thiểu thời gian truyền ảnh qua Internet hoặc mạng. Định dạng này có thể biểu diễn 256 màu với 8 bit, hỗ trợ kênh alpha (nền trong suốt) và chức năng tạo ảnh động, nên là một trong những định dạng được sử dụng rất phổ biến trên Internet cho các mục đích như làm ảnh động ngắn.
Ngoài ra, chức năng tạo ảnh động cho phép thể hiện nhiều tệp ảnh trong một ảnh duy nhất. Tuy nhiên, dù tỷ lệ nén ảnh cao, số màu được hỗ trợ chỉ giới hạn ở 256 nên định dạng này không phù hợp khi cần hình ảnh có chất lượng trên mức trung bình.
Ảnh PNG hỗ trợ kênh alpha
PNG là viết tắt của Portable Network Graphics và là một trong những định dạng tệp nén không mất dữ liệu. Đây là định dạng ảnh tiêu biểu hỗ trợ kênh alpha (nền trong suốt) giống như GIF, đồng thời có chức năng khử răng cưa giúp làm mượt những hình ảnh có đường biên sắc cạnh.
PNG được sử dụng nhiều trên web vì không gây mất dữ liệu hình ảnh và có thể hiển thị trên màn hình nhanh hơn GIF hay JPEG. Hiện tại, có thể xem đây là định dạng có hiệu quả tốt nhất nhờ tỷ lệ nén cao và khả năng biểu diễn hình ảnh có độ phân giải cao.
Ví dụ lưu tệp TIFF
TIFF là viết tắt của Tagged Image File Format, thường được biết đến là định dạng tệp đầu tiên có khả năng tương thích tốt. Định dạng này hỗ trợ ảnh RGB dùng trên web và ảnh CMYK dùng để in ấn lên đến 24 bit, đồng thời sử dụng phương thức nén không mất dữ liệu có tên LZW (Lempelziv welch).
Chất lượng hình ảnh không thuộc loại tốt; khi lưu ảnh trong Photoshop, có nhiều tùy chọn như phương thức nén, lựa chọn IMB PC & MAC PC.
Adobe Photoshop
PSD là định dạng tệp chuyên dụng của Photoshop do Adobe phát triển. Định dạng này có thể lưu không chỉ thông tin hình ảnh mà còn cả các lớp có phân cấp, đường dẫn, vector, kênh, v.v. PSD có khả năng tương thích rất tốt với các chương trình do cùng công ty phát triển, chẳng hạn như có thể sử dụng kết hợp với Illustrator, cũng do Adobe phát triển, hay các chương trình biên tập và tổng hợp video như Premiere và After Effects.
Nếu AI (Illustrator) sử dụng định dạng vector làm nền tảng thì PSD (Photoshop) sử dụng phương thức bitmap làm nền tảng.
TGA là định dạng được tạo ra để sử dụng trên bo mạch Targa do công ty Truevision phát triển. Định dạng này hỗ trợ màu lên đến 32 bit và sử dụng RLE, một phương thức nén không mất dữ liệu.
Do các hạn chế về bằng sáng chế tương đối ít, TGA cũng được dùng cho chức năng lưu ảnh chụp màn hình trong lĩnh vực trò chơi. Định dạng này nén ảnh chất lượng cao không hiệu quả lắm, nhưng có tỷ lệ nén khá tốt với những hình ảnh đơn giản.
Phương thức vector
Adobe Illustrator
AI là định dạng tệp Illustrator do Adobe phát triển, viết tắt của Adobe illustrator. Đây là định dạng tiêu biểu nhất sử dụng phương thức vector và được dùng rộng rãi trong thiết kế, xuất bản nhờ đặc điểm không bị tổn hao dù phóng lớn hình ảnh đến đâu.
Định dạng này không phù hợp với những hình ảnh sử dụng phương thức bitmap như ảnh chụp, nhưng rất hữu ích trong các công việc sáng tạo ra nội dung mới như thiết kế logo, biểu tượng hình ảnh và nhân vật.
SVG là viết tắt của Scalable Vector Graphics, một định dạng tệp vector dựa trên XML. Vì SVG là tệp được viết bằng XML nên có thể mở trên web hoặc dưới dạng văn bản; đồng thời, do hỗ trợ phương thức vector nên cũng có thể làm việc trong Illustrator và tự do điều chỉnh kích thước.
Nói cách khác, có thể nhập siêu dữ liệu thông qua ngôn ngữ XML để thuận tiện cho việc tìm kiếm, đồng thời thực hiện công việc đồ họa, nên có thể xem đây là định dạng ảnh kết hợp siêu dữ liệu và đồ họa.
Cũng có các định dạng sử dụng phương thức vector như EPS (xuất bản điện tử), CDR (CorelDRAW), WMF (Windows Metafile), nhưng AI (Illustrator) chiếm tỷ lệ sử dụng áp đảo trong lĩnh vực vector nên tôi sẽ không đề cập thêm khi không cần thiết.
Trên đây, chúng ta đã tìm hiểu về các định dạng ảnh khác nhau (định dạng/phần mở rộng). Có thể thấy rằng bên cạnh những phần mở rộng quen thuộc ngay cả với người không làm chuyên môn như PNG, JPG, GIF, còn có các định dạng ảnh mà những người làm đồ họa chuyên nghiệp thường biết đến như PSD, AI, SVG.
Các phần mở rộng được giới thiệu trong tài liệu này chiếm phần lớn những định dạng dùng cho ảnh tĩnh thông thường. Mỗi phần mở rộng có công dụng riêng: JPG và PNG chủ yếu được dùng trên web để duy trì tỷ lệ nén cao và chất lượng khá tốt, còn GIF được dùng cho những hình ảnh mang tính giải trí như ảnh động ngắn; vì vậy, các định dạng được sử dụng hầu như sẽ không khác nhiều so với những định dạng đã giới thiệu ở trên. Nắm rõ các định dạng ảnh này sẽ hữu ích khi làm đồ họa hoặc lướt Internet.
